De klimaatconferentie: een zaak voor politici of wetenschappers?

Betoging

In Glasgow vindt van 31 oktober tot 12 november de 26ste klimaatconferentie plaats. Twaalf dagen lang buigen 196 landen zich er - opnieuw - over de klimaatverandering en hoe we die moeten aanpakken. Hoe eenduidig zijn wetenschappers over de klimaatzaak? En in hoeverre houdt de politieke agenda rekening met klimaatwetenschap?

“Zo’n klimaattop is vooral een politieke aangelegenheid”, nuanceert professor Thomas Block het wetenschappelijk belang. Hij is politiek wetenschapper en directeur van het Centrum Duurzame Ontwikkeling. “Bijna 200 landen die samen onderhandelen over een complexe en urgente kwestie. Je kan dat gerust een diplomatiek succes noemen.”

Rijk versus arm

Grote koerswijzigingen kan je jammer genoeg niet verwachten, tijdens de klimaattop of COP (Conference of Parties). “De top is het sluitstuk van een groot voorafgaand proces,” vertelt Block, “waarbij de onderhandelingen vooraf de grenzen bepalen.” Denk maar aan de Europese Green Deal, die na lang overleg tussen Commissie en lidstaten de ambitie heeft om Europa tegen 2050 klimaatneutraal te maken.

Toch blijft het spannend. De vrees leeft dat de top in Glasgow (COP26) op een mislukking afstevent. Block: “We kijken dit jaar vooral naar het spanningsveld tussen de westerse en andere landen. Het debat draait dan vooral rond het behoud van levensstijlen, het recht op ontwikkeling, de klimaatkwetsbaarheid, financiering van schade en over de verschillende verantwoordelijkheden.”

Kloof tussen politiek en wetenschap

De klimaattop lijkt dus vooral een politieke discussie te worden. Want als het van de wetenschap afhangt, zouden de normen strenger zijn. Zoals bijvoorbeeld samengevat in publicaties van het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). “En wat landen onderhandelen, heeft niet het effect dat we voor ogen hebben”, vertelt Block.

“Op de klimaattop in Parijs, zes jaar geleden, is afgesproken dat de gemiddelde temperatuur op aarde met niet meer dan 2 graden Celsius mag stijgen. Liefst zelfs maar 1,5 graden. Om dat te kunnen realiseren, bepaalde elk land zelf haar doelstellingen - Nationally Determined Contributions heet dat. “Maar het is nu al gebleken dat de temperatuur met de huidige doelstellingen eerder 3,2 graden stijgt.”

De ambitie van deze klimaattop is dat landen hun Nationally Determined Contributions (NDC’s) naar een hoger niveau tillen. Block: “We hopen dat die ambitie op de top een boost krijgt. Welke emissies moeten we nastreven om onder die anderhalve graad te blijven? Maar ook al komt er tijdens de top een verandering, er zal altijd een grote kloof blijven tussen die politieke beslissingen en wat de wetenschappers zeggen dat er moet gebeuren. Daarover moeten we ons geen illusies maken.”

"Zo'n conferentie is een groot event dat heel wat media-aandacht met zich meebrengt. Het is een mooie gelegenheid om, ook als wetenschapper, de klimaatkwestie en verschillende klimaatperspectieven onder de aandacht te brengen bij het grote publiek."
Thomas Block
67-33

Media-aandacht voor klimaatkwestie

Critici wijzen dus op de dominantie van bestaande machtsrelaties. Toch kunnen er wel wat zaadjes geplant worden tijdens een klimaatconferentie. “Op een COP zien we zelden een verstoring van de gevestigde orde en overheersen betekenisloze speeches, maar soms laten belangrijke regeringsleiders zich toch gelden.”

“Denk maar aan de aanwezigheid van Obama in Kopenhagen (COP15). Tijdens de slotgesprekken toen werd niet alleen de ambitie voor Parijs (COP21) omhoog getild, maar ook de financiële steun voor ontwikkelingslanden. En misschien nog belangrijker: zo’n conferentie is een groot event dat heel wat media-aandacht met zich meebrengt. Het is een mooie gelegenheid om, ook als wetenschapper, de klimaatkwestie en verschillende klimaatperspectieven onder de aandacht te brengen bij het grote publiek”, vindt Block.

Ook werk voor wetenschappers

Over de hele wereld erkennen wetenschappers de klimaatverandering, op een paar uitzonderingen na. “Wetenschappers blijven hard werken om tot robuuste kennis over de klimaatkwestie te komen”, merkt Block op. “Dat gaat traag, maar het gebeurt gelukkig wel.” Dat bewijst ook het nieuwe rapport van het IPCC over de wetenschappelijke basis. Dat klimaatrapport leidt de klimaatconferentie in.

De erkenning is er. Toch is er nog heel wat werk aan de winkel als we de klimaatverandering willen tegengaan, aldus Block. “Wetenschappers erkennen in hun zoektocht naar oplossingen te weinig dat ook onze kennis gekleurd is. Noodgedwongen spelen bepaalde aannames, belangen of perspectieven mee, waardoor onze kennis altijd contextgevoelig is. Daarom is het belangrijk dat we dat benoemen.”

Radicale transitie

Nu framen wetenschappers volgens Block de klimaatkwestie vooral als een globaal CO2-probleem. “Daardoor is het mogelijk mondiale handel te drijven met emissierechten, en blijft de focus liggen op chemische eigenschappen. Maar moeten we onze consumptie- en productiepatronen, die helemaal niet duurzaam zijn, niet meer in vraag stellen? Bovendien maakt de framing geen verschil tussen luxe- en overlevingsemissies. Een Europeaan die de auto neemt om naar de bakker te gaan, scheren we over dezelfde kam als iemand in een ontwikkelingsland die vuur stookt om te kunnen eten. Daarom ben ik vragende partij om de bestaande framing aan te vullen met klimaatrechtvaardigheid.”

Met andere woorden: de klimaatproblematiek is zo urgent en complex dat een radicale transitie zich aandringt, aldus Block. “Daarvoor moeten we inter- en transdisciplinair werken, en ook niet-academische kennis de plek geven die het verdient.”

Krachten en kennis bundelen uit verschillende hoeken - en durven denken voorbij de dominante framing - alleen zo kunnen we de klimaatverandering tegengaan. Een les voor de klimaattop na Glasgow?

Raretijdenkabinet

De Green Office van de UGent organiseert een Raretijdenkabinet. Dat is een ‘pop-up’-vergaderplek waarin UGent-delegaties van belangrijke beslissings- en adviesorganen op een aantal momenten samenkomen om na te denken over de betekenis van de hoogdringendheid van de klimaatproblematiek voor hun commissie/raad. Maar ook als je gewoon geïnteresseerd bent in het onderwerp kan je deelnemen: tijdens elke vergadering zijn er een aantal stoelen beschikbaar.

Lees ook

Klimaattoren in Congo dicht een groot gat in onze kennis

Diep in het Congolese regenwoud staat een toren van 57 meter hoog die moet helpen in de studie van de klimaatverandering. De UGent-klimaattoren meet sinds oktober 2020 hoeveel CO2 het tropische bos opslaat en hoeveel water het verdampt. “Op die plek is hij uniek”, vertelt professor Pascal Boeckx.

Klimaattoren
view

Data zijn de reddingsboei bij wateroverlast

Door de klimaatverandering moeten we steeds meer rekening houden met zware regenval. En de daarmee gepaard gaande wateroverlast. Nochtans zijn er data genoeg om zowel toekomstige overstromingen te voorspellen als mogelijke schade te berekenen. Alleen wil het beleid niet altijd volgen.

Regen
view

De impact van klimaatverandering begrijpen? Meten, meten en nog meer meten!

“De klimaatverandering is een globaal probleem. Maar als je de impact ervan echt wil kennen, moet je lokale data hebben.” Dat zeggen meteoroloog Steven Caluwaerts en bio-ingenieur Pieter De Frenne. Ze doen beiden onderzoek naar microklimaat, zij het met een ander vertrekpunt. “Eigenlijk zijn we heel complementair bezig. We zouden vaker moeten afspreken!”

Weerstation
view

“Een duurzamer Europa vraagt verschuiving van activiteiten tussen landen”

Er is maar één weg: alle fossiele brandstoffen afzweren. Als Europa die stap wil zetten, is verregaande en radicale samenwerking tussen de landen nodig. Die gaat zo ver dat ze hele activiteitensectoren onderling moeten ‘ruilen’, rekening houdende met de natuurlijke condities in de landen. Daarmee verwoordt professor Greet Maenhout één van de opvattingen die leeft in de faculteit Ingenieurswetenschappen en Architectuur van de UGent, gebaseerd op analyse van broeikasgassenuitstoot. En om dat te realiseren, moet de macht naar zij die het zullen moeten dragen: de jongeren.

Tarwe
view