Sterven of slapen: wat doen bijen in de winter?

bijen

Nog nooit een bij zien vliegen in de winter? Dat is geen toeval. De meeste bijen zie je enkel in de lente en de zomer. Tijdens de winter gaan ze in ruststand of sterft de hele kolonie, afhankelijk van de soort bij. “Als de zon begint te schijnen, gaat de natuurlijke wekker van bijen af”, vertelt UGent-onderzoeker Ivan Meeus.

De hommels zoemen ondertussen alweer lustig rond. “Zij zijn traditioneel de eerste bijen die wakker worden in de lente”, zegt Ivan Meeus, postdoctoraal onderzoeker aan de UGent. “Vlaanderen telt meer dan driehonderd soorten bijen. Die ontwaken niet allemaal tegelijk.”

Overwinteren bijen

Om te begrijpen wat bijen doen tijdens de winter, moet je een onderscheid maken tussen sociale en niet-sociale bijen. “Niet-sociale bijen leggen een eitje om voort te planten, met wat stuifmeel erbij zodat het larfje overleeft, en verlaten dan het nest. De larve eet het voedsel, verpopt zich in het voorjaar tot volwassene, en gaat in winterslaap tegen het eind van de zomer”, legt de onderzoeker uit.

Dat is anders voor sociale bijen."Daar start de koningin een nest met veel larven en werksters die voedsel binnenhalen. Het nest wordt groter en groter, tot er ‘dochterkoninginnen’ komen. Die graven zichzelf in tijdens de winter en gaan in ruststand. De oude koningin en alle werksters sterven."

Natuurlijke wekker

Bij de honingbij gaat het er nóg anders aan toe. "Zij halen nectar uit bloemen en leggen een grote voorraad aan voor de winter. Hun taak zit er dan op want voor de winter sterft een groot deel van de bijen en blijven alleen de koningin en enkele werksters over. De honing in het nest dient als brandstof en houdt hen warm."

Hoe weten bijen wanneer ze wakker moeten worden? "Daar is nog geen sluitend wetenschappelijk antwoord op. Voor hommels weten we dat wel. Die zitten onder de grond tijdens hun winterslaap en als de zon op de aarde schijnt en opwarmt, worden ze wakker. Ze zijn zo geëvolueerd dat ze de temperatuurstijging linken aan wakker worden."

Bloemen voor bijen

De laatste jaren gaat er veel aandacht naar bijen. “Het dringt tot de mensen door dat bijen belangrijk zijn voor ons ecosysteem”, vertelt Meeus. “Er worden veel acties georganiseerd en het leeft in de hoofden van mensen dat ze bijenvriendelijke bloemen moeten zaaien. Dat is goed, want hoe meer bloemen, hoe sneller bijen voeding vinden als ze uit hun winterslaap komen.”

De onderzoeker maakt daarbij meteen een kanttekening: “Exotische bloemen zijn dan wel mooi om naar te kijken, maar doen niet veel voor bijen. Bijen leven van inheemse bloemen en kruiden.”

Een gift aan het bijenonderzoek?

Sinds 2022 is er aan de UGent een Fonds Bijen, opgericht door onderzoekers uit verschillende faculteiten. Zij willen op die manier het onderzoek rond bijen een stimulans geven. Wil je meer weten over het fonds of heb je interesse om het te steunen?

Lees ook

Kan mijn hond een blindengeleidehond worden?

Van elke 10 puppy's die worden opgeleid tot assistentiehond, worden er maar 4 goedgekeurd. Veel tijd en geld gaat zo verloren. UGent-dierenarts en geneticus Bart Broeckx zoekt hiervoor een oplossing in het DNA van mogelijke hondenouders.

Begeleidingshond
view

De 5 meest voorkomende spinnen in en rond je huis

Daar is de herfst, daar komen de spinnen! Voor Bram Vanthournout van de vakgroep Biologie is dit de mooiste tijd van het jaar. Samen met zo’n 5000 Vlaamse vrijwilligers onderzoekt hij in het citizen science project Spin-city hoe spinnen zich aanpassen aan het leven in de stad. Voor durfdenken.be dook Bram in zijn statistieken op zoek naar de spinnen die het vaakst werden opgemerkt.

Kruisspin
view

Waarom spoelen er tegenwoordig zo vaak dolfijnen en walvissen aan op het strand?

Orka's, dolfijnen en walvissen raken steeds vaker de weg kwijt en komen in rivieren in het binnenland terecht. Of ze stranden, soms dood, soms levend aan de kust. Wat is er aan de hand met al die dieren? 

Dolfijnen
view

Babyboom in de dierenkliniek dankzij professor Ann Van Soom

Kunstmatige bevruchtingsmethodes, zoals IVF en ICSI, zijn bij de mens al vrij succesvol. Maar dat geldt niet voor alle zoogdieren. Bij paarden leek het bijvoorbeeld lang een onmogelijke klus. Tot Ann Van Soom en haar team zich erop toelegden.

Ann Van Soom
view