Biedt stoelgang een behandeling voor parkinson?

Een recente studie naar de ziekte van Parkinson toont aan dat een stoelgangtransplantatie een positief effect heeft op de symptomen van de aandoening. “Het biedt een potentieel veilige, doeltreffende en kostenefficiënte manier om de symptomen en de levenskwaliteit van miljoenen mensen te verbeteren. Een ‘bacteriepil’ zou de stoelgangtransplantatie misschien wel vervangen. Maar er is meer onderzoek nodig.”

En daar knelt het schoentje, want financiering is geen evidentie. Dankzij een schenking via testament kreeg het onderzoek echter een cruciale duw in de rug.

Steeds meer mensen krijgen de ziekte van Parkinson, een neurodegeneratieve ziekte waardoor zenuwcellen in de hersenen langzaam afsterven. Hoewel we het vooral kennen als een ouderdomsziekte – de kans op de ziekte stijgt met de leeftijd – treft het ook vaak jongere mensen onder de vijftig jaar.

Er zijn nog bijzonder veel vraagtekens rond de ziekte. Op de vraag naar de oorzaak is bijvoorbeeld nog geen sluitend antwoord. Wetenschappers denken nu meer en meer aan combinaties van genetische risicofactoren en omgevingsfactoren, zoals voeding. Een ontdekking die in die richting wijst, is dat het microbioom van de darmen bij parkinsonpatiënten anders is dan die van niet-patiënten. Als je dat microbioom – via een stoelgangtransplantatie – vervangt door een gezond microbioom, krijg je veelbelovende resultaten.

Dat is exact wat professoren Roosmarijn Vandenbroucke en Patrick Santens in een klinische studie hebben getest. De resultaten kunnen – na nieuw onderzoek – zelfs leiden tot de ontwikkeling van een ‘bacteriepil’ of een andere therapie die makkelijker en minder ingrijpend is dan een stoelgangtransplantatie.

Wat hebben jullie precies onderzocht?

Professor Roosmarijn Vandenbroucke: “We hebben een klinische studie uitgevoerd waarbij patiënten een stoelgangtransplantatie ondergingen. Een deel van de parkinsonpatiënten kreeg de stoelgang van gezonde donoren, een ander deel kreeg een placebo. Na een jaar hebben we de evolutie van de typische symptomen van parkinson onderzocht bij de beide doelgroepen. Daaruit bleek dat de patiënten die een stoelgangtransplantatie met de stoelgang van een gezonde donor kregen, een significante verbetering vertoonden in vergelijking met de placebogroep.”

Weten jullie of dat een langdurig effect heeft?

Professor Patrick Santens: “De verbetering van de motorische symptomen ging in stijgende lijn. De laatste maanden was die met andere woorden nog beter dan toen we dezelfde testen deden een half jaar na de transplantatie. Dat kan wijzen op een langdurig effect, maar er is meer onderzoek nodig om te weten of de behandeling ook de progressie van de ziekte vertraagt.”

Parkinson is dus geen kwestie van louter ouder wordende hersenen?

Professor Santens: “We vermoeden dat een aantal omgevingsfactoren, zoals bijvoorbeeld voeding, een belangrijke rol spelen. Dat toont aan dat we verder moeten gaan dan puur hersenonderzoek om de ziekte te begrijpen. Dat is een voortschrijdend inzicht in de wetenschap. Tot vijftien jaar geleden keken we vrijwel uitsluitend naar de hersenen, nu kijken we veel breder.”

Naar voedingsstoffen, en bijgevolg dus ook naar de darmen?

Professor Santens: “Er is al heel wat onderzoek geweest dat uitwijst dat er een link is tussen de darmen en de hersenen. Dat geldt ook voor de ziekte van Parkinson. Het microbioom bij die patiënten is anders dan bij gezonde personen.”

Professor Vandenbroucke: “Alleen weten we niet waarom een microbioom is zoals het is en hoe het verandert. Bij parkinsonpatiënten werken de darmen trager en dat op zich heeft al mogelijk een invloed op microbiële samenstelling.”

Hoe komt het dat er nog zoveel onbekend is over parkinson?

Professor Santens: “Parkinson wordt nog te vaak gezien als een ouderdomsziekte, waardoor men het onbewust minder erg vindt. Alleen is dat niet terecht. Hoewel de meeste mensen met parkinson hun eerste symptomen krijgen rond de leeftijd van zestig, zien we een toename in de groep van jonge parkinsonpatiënten. Zo zag ik onlangs nog een patiënt die nu 45 jaar is en al tien jaar de ziekte heeft. Dat zijn mensen die een actief leven hebben en volop in het beroepsleven staan. De impact op hen en hun omgeving mag je niet onderschatten. Het is dus fout om het te klasseren als ouderdomsgerelateerde ziekte.”

Is er, gezien het stijgende aantal gevallen, meer aandacht voor de ziekte?

Professor Santens: “Het blijft relatief beperkt, dat zie je ook in de beperkte middelen die we hebben. Vaak gaat het grote geld naar andere domeinen, die de steun uiteraard ook nodig hebben, maar het aandeel van middelen dat naar parkinson gaat is bedroevend laag. Nochtans is de impact van de ziekte op de maatschappij gigantisch.”

Betekent dat dat het onderzoek mogelijk niet verdergezet kan worden?

Professor Santens: “We weten sinds kort dat we ondersteuning krijgen via het onderzoeksprogramma VIB Grand Challenge. Dat loopt drie jaar. Het feit dat we op dat punt geraakt zijn, is enkel mogelijk dankzij het Fonds Parkinsononderzoek van de UGent. Dat ontving een grote schenking via testament, specifiek bedoeld voor dit onderzoek. We moeten eerlijk zijn, zonder die nalatenschap hadden we er zelfs niet mee kunnen starten. Een stoelgangtransplantatie kost al snel 1.000 euro per patiënt. Er is bovendien dure apparatuur nodig om de stalen te analyseren. De rekening loopt dus snel op. Het driejarig project geeft ons nu wat ruimte, maar het onderzoek zal niet afgerond zijn in die periode.  Ook na afloop zullen we dus een financiële buffer nodig hebben.”

Roosmarijn Vandenbroucke, professor aan de vakgroep Biomedische Moleculaire Biologie aan de faculteit Wetenschappen, groepsleider aan het VIB Center for Inflammation Research.

Patrick Santens, professor aan de faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen en neuroloog in het UZ Gent, gespecialiseerd in bewegingsstoornissen.