Maakt AI ons brein slim of lui?

Veertig procent van onze jongeren gebruikt dagelijks generatieve AI, amper 3 jaar na de lancering van ChatGPT. Opvallend: 83% kan een net gemaakte tekst niet navertellen. Dat roept vragen op. Geldt hier ‘use it or lose it’? Riskeren we verlies aan hersencapaciteit of zelfs een minder optimale ontwikkeling wanneer kinderen alles aan chatgpt vragen?

Er is nog weinig onderzoek gebeurd over de impact van AI op onze hersenen. Moeten we negatieve gevolgen vrezen?

Onze hersenen blijven levenslang nieuwe verbindingen vormen tussen zenuwcellen, een uniek vermogen dat we plasticiteit noemen. Die plasticiteit is afhankelijk van activiteit en moet voortdurend gestimuleerd worden. Zo leert een baby spreken door herhaling en oefening, waardoor blijvende netwerken ontstaan tussen taal en geheugen. Dankzij die plasticiteit kunnen we levenslang bijleren, herstellen na hersenschade en zelfs dementie vertragen.

Recent neurowetenschappelijk onderzoek suggereert nu dat regelmatig gebruik van AI voor tekstproductie bepaalde hersenverbindingen verzwakt, vooral in de netwerken voor taal en geheugen. De verwerking van informatie bij AI-gebruik gebeurt minder diepgaand en we onthouden AI-gegenereerde teksten moeilijker. Op lange termijn gaan deze netwerken minder goed functioneren en dus ook nieuwe informatie minder goed opslaan. In de literatuur spreekt men van het opbouwen van ‘cognitieve schuld’ wanneer we mentale inspanning uitbesteden aan AI. We vrezen dus dat onze hersenen lui worden en dat belangrijke neurale netwerken langzaam verzwakken of zelfs verdwijnen. Dit wekt bezorgdheid op over een mogelijk versnelde of verhoogde kans op afname van cognitieve functies zoals bij dementie, iets wat we net proberen tegen te gaan in onze vergrijzende samenleving.

Door AI kunnen sommige cognitieve processen sneller en energiezuiniger verlopen, wat mogelijk ook positieve effecten heeft. Voor sommige mensen brengt AI nieuwe capaciteiten, zoals het uitwerken van een businessmodel of het genereren van marketingstrategieën. AI-gebruik kan onze hersenen mogelijk ook stimuleren. Creativiteit en cognitief engagement ontstaan vooral bij het zorgvuldig bevragen en kritisch evalueren van de met AI-gegenereerde resultaten. De mentale energie die bespaard wordt, kan voor andere taken worden ingezet. Dit kan ook nuttig zijn bij hersenaandoeningen. Patiënten die een herseninfarct overleven maar minder zelfstandig zijn, kunnen baat hebben bij een AI-assistent zoals de open-source agent ‘OpenClaw’ of ‘Claude bot’. Dankzij zijn ‘persistente geheugenfunctie’ leert deze het gedrag van de gebruiker en voert gepersonaliseerde taken uit zoals e-mails versturen, agenda beheren, online zoeken en digitale diensten gebruiken.

De toenemende interactie tussen mens en AI is niet meer terug te draaien. De vrees is dat we passief en kritiekloos gaan vertrouwen op AI in het algemeen en voor cognitief engagement in het bijzonder. Dit kan de plasticiteit van onze hersenen verzwakken. Het bedreigt ons collectieve denken en creativiteit. Het blijft onze verantwoordelijkheid om betekenis te geven aan de resultaten die door AI worden gegenereerd. Dit stimuleert ons cognitief engagement en levert de mentale energie die onze hersenplasticiteit voedt.

Door het alomtegenwoordige gebruik van AI en LLM's voor cognitieve taken zullen we actief moeten inzetten op co-creatie om onze plasticiteit te behouden en zelfs te versterken. Dit vraagt om een preventief kader. We hebben nood aan ‘cognitieve hygiëne’. Hierbij kan AI-gebruik in onderwijs en dagelijkse taken aangemoedigd worden, maar betekenisgeving moet centraal staan. Enkel zo kunnen we onze hersengezondheid als individu en als samenleving op de lange termijn behouden.