OPINIE/ Er is maar één weg: alle fossiele brandstoffen afzweren. Als Europa die stap wil zetten, is verregaande en radicale samenwerking tussen de landen nodig. En om dat te realiseren, moet de macht naar zij die het zullen moeten dragen: de jongeren. Daarmee verwoordt professor Greet Maenhout één van de opvattingen die leeft in de faculteit Ingenieurswetenschappen en Architectuur van de UGent, gebaseerd op analyse van broeikasgassenuitstoot.
De Europese Unie heeft met de Green Deal de ambitie neergeschreven om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn. Dat vraagt enorme inspanningen van alle lidstaten, waarvoor al heel wat stappen zijn gezet. De meest vervuilende industrie werd vervangen door groenere industrie en de CO₂-uitstoot in Europa is over de laatste decennia meer dan 20% gezakt. Maar dat is niet het volledige plaatje. Globaal bleef de CO₂-uitstoot stijgen tot begin 2020. En het is tekenend dat er in het afgelopen coronajaar een globale emissiereductie van slechts zes procent geschat wordt. In een jaar met lockdowns en volledige sectoren die stilvielen, is zes procent heel mager.
Bij het realiseren van die ambities mogen we niet in de val lopen van een soort ‘bankuittrekselpolitiek’, waarbij we een overzicht krijgen van de binnenlandse activiteitensectoren die het allemaal goed doen, maar zonder dat er vermeld staat wat ergens anders geleend is. We blijven de goedkope goederen importeren uit andere werelddelen waar die geproduceerd worden door een vervuilende industrie die hier verbannen wordt. “Made in China” betekent ook “gemaakt met een energie grotendeels uit kolen opgewekt en op stookolie naar hier gevaren”. We hebben de mond vol van elektrificatie om de uitstoot te verminderen. Maar als we bijvoorbeeld de volledige transportsector nu al elektrificeren, dan leidt dat net tot meer CO₂-uitstoot, in het bijzonder in die landen waar de elektriciteit opgewekt wordt met kolen.
We steken ons hoofd in het zand. De oplossingen zijn gedeeltelijke oplossingen, en verschuiven het probleem. De enige juiste weg is een totale verbanning van alles fossiel. Dan hebben we het zowel over brandstof als andere verbruiksgoederen die terug te brengen zijn tot een ‘fossiele’ industrie. Maar dat kan je niet zomaar doen. Het vraagt een grootschalige samenwerking van alle landen.
Een vertegenwoordiger van Oostenrijk heeft het probleem eens als volgt geïllustreerd. Er was de sterke wens om de nationale staalindustrie koolstofneutraal te maken, met behulp van waterstof, dat via hernieuwbare energie opgewekt wordt. De hoeveelheid hernieuwbare energie die nodig zou zijn, kon niet worden geleverd door waterkracht, noch door de andere hernieuwbare energiebronnen zoals zon, wind en bio-energie (onvoldoende ruimte). Kernenergie zou de enige optie zijn geweest, maar kreeg politiek geen steun. Een koolstofneutrale staalindustrie was dus geen optie.
Het toont de kern van het probleem. Een land alleen kan de omslag niet maken. Wat nodig is, is flexibiliteit met aanvaarding van een “versobering”, of van kernenergie, of van een bepaalde activiteitenruil tussen landen (mede als gevolg van een klimaatsverandering). Waarom zou je blijven water oppompen in Spanje om daar aan landbouw te doen, terwijl het klimaat in Polen er langzaam aan beter voor geworden is? En waarom zou je blijven energie opwekken met kolen in Polen, als je meer mogelijkheden hebt om zonne-energie op te wekken in Spanje? We moeten verschillende activiteitensectoren en verschillende landen samen bekijken, een holistische benadering.
Onze handelsrelaties, zowel binnen Europa als daarbuiten, zijn hierbij de sleutel tot die transitie. Een nieuw soort Bevoorradingsagentschap zou kunnen instaan voor een aantal cruciale voorraden (bv. van voedsel, grondstoffen, medicijnen), en zou kunnen adviseren over de interne vervaardiging van sommige producten in Europa.
Een enorme verandering is nodig en de tijd tikt. We gaan niet gevraagd worden of zo’n switch van activiteiten wel mogelijk is. Binnen tien jaar tijd staan we voor voldongen feiten. Het grootste probleem van de klimaatcrisis, is dat een globale verandering al sluipend dichterbij komt, waarvan we nu amper zien hoe ernstig, onomkeerbaar en snel dat gebeurt. De wetenschap doet zijn best om het hele plaatje te bekijken en te visualiseren door zelf-gerapporteerde statistieken en waarnemingen met klimaatmodellen te combineren. Dat was ook de manier waarop voormalig Nobelprijswinnaar Crutzen het ozongat en de dringende noodzaak van actie liet zien. Een post-COVID groen herstel moet in goede banen geleid worden met niet enkel een nauwkeurige opgevolging maar ook de juiste communicatie naar alle generaties toe.
Terwijl de oudere generatie vasthoudt aan hun levenswijze bij een warmer klimaat, zijn jongeren zich net veel meer bewust van al het moois dat dreigt te verdwijnen, de droogtes die beginnen leiden tot een gevecht om water, de extreme weersomstandigheden die steeds vaker onze infrastructuur en natuur vernieling toebrengen. Die jongere generatie is meer gesensibiliseerd, wil gehoord worden en staat meer open voor de strijd voor het klimaat. Die jongere generatie moet dus voldoende macht krijgen om de nodige beslissingen door te zetten, want zij zullen het moeten dragen.
(Foto: tarwevelden in Polen; Jacek Halicki – CC BY-SA 4.0)
DEBAT
Op 11 mei 2021 organiseerde de UGent i.h.k.v. de leerstoel Etienne Vermeersch het internationale klimaatdebat ‘Climate change is real. Now what should we do about it’. Het debat werd live gestreamd vanuit Kunstencentrum Vooruit.
Lees ook
Buurtbewoners en UGent werken samen aan vergroening van campus Coupure en campus Dunant
Met de ontharding en vergroening van Campus Coupure en Campus Dunant sluit de UGent een vierjarig samenwerkingsproject met de Ekkergembuurt af. Wat begon als een burgerinitiatief, groeide uit tot een voorbeeld van hoe universiteit en buurt samen kunnen bouwen aan een klimaatbestendige stad.
Fietsprofessor Meredith Glaser gidst Gent naar een duurzame toekomst
Meredith Glaser, Amerikaanse expert in duurzame mobiliteit, ziet de fiets niet zomaar als een vervoersmiddel, maar als een lens om naar onze samenleving te kijken.
“Duurzaamheid leeft aan de basis én aan de top”
Sinds 2013 werkt de UGent systematisch aan een duurzamere universiteit. Met de nieuwe roadmap met tal van actiepunten voor de komende jaren krijgt dit een concrete invulling.
Dankzij de ontdekking van Elias roesten installaties minder snel en gaan ze langer mee
Waterinstallaties die in contact komen met zuurstof hebben één groot probleem: corrosie of ‘roest’ in de volksmond. Thuis kan dat een verroeste kraan zijn, maar in bedrijven is corrosie vaak een groter probleem. Denk maar aan hoge koeltorens of dikke waterbuizen.
