Sinds 2013 werkt de UGent systematisch aan een duurzamere universiteit. Met de nieuwe roadmap met tal van actiepunten voor de komende jaren krijgt dit een concrete invulling.
Vicerector Herwig Reynaert: “Duurzaamheid is niet iets wat we ‘erbij doen’, maar doorkruist ons onderwijs, onderzoek, bedrijfsvoering en maatschappelijke dienstverlening.” “We hebben duurzaamheid verankerd in onze missie. Dat is misschien wel onze belangrijkste mijlpaal,” vat professor en lid van de raad van bestuur Christophe Verbruggen samen.
Herwig Reynaert: “Als universiteit moeten we de voortrekkersrol durven opnemen. Niet vanuit een ivoren toren, maar in nauwe dialoog met onze studenten, medewerkers en de samenleving. Duurzaamheid moet een rode draad zijn in alles wat we doen.”
Van visie naar uitvoering
De nieuwe roadmap duurzaamheid 2025–2028 vertaalt die visie naar concrete actiepunten. “De roadmap is een kompas én een werkinstrument,” legt Herwig Reynaert uit. “Ze helpt ons prioriteiten bepalen, opvolgen en bijsturen. Als vicerector neem ik daar, samen met de rector, de verantwoordelijkheid voor op.”
Christophe Verbruggen benadrukt het belang van continuïteit: “De roadmap is geen papieren oefening. We koppelen er concrete KPI’s aan en volgen vanuit de raad van bestuur jaarlijks op wat werkt. Zo houden we koers, ook in tijden van budgettaire beperkingen.”
Twee prioriteiten springen eruit: duurzaamheid verder verankeren in het onderwijs en de mobiliteitstransitie nieuw leven inblazen. “De modal shift bij onze medewerkers stagneert,” ziet Christophe Verbruggen. “Daarom investeren we in extra fietsvoorzieningen en laadpalen, maar ook in communicatie en participatie. Draagvlak creëer je alleen als mensen het voordeel zien van de verandering, dat heb ik als historicus geleerd uit onze sociale geschiedenis. Veel collega’s weten bijvoorbeeld niet dat ze een subsidie kunnen krijgen voor hun professionele treinreizen.”
Kracht van dialoog en betrokkenheid
Binnen bijna elke faculteit is vandaag een duurzaamheidscommissie actief. “Daar ontmoeten medewerkers en studenten elkaar,” vertelt Herwig Reynaert. “Sommige collega’s en studenten vinden dat we niet ver genoeg gaan met onze inspanningen, anderen dat we te snel evolueren. Dat spanningsveld hoort erbij. Het is onze taak om alle perspectieven te laten spreken en te streven naar een sereen debat. Daarom willen Petra en ik Open Fora organiseren met personeel en studenten. De ideeën die daar naar voren zullen komen, kunnen onze transitie verrijken en versnellen.”
Christophe Verbruggen: "Draagvlak creëer je alleen als mensen het voordeel zien van verandering."
De Denktank Transitie UGent en de Green Office spelen een cruciale rol bij de verspreiding en sensibilisering rond duurzaamheidsdenken. “De denktank bundelt expertise uit de hele universiteit in verschillende werkgroepen, van biodiversiteit tot energie. Het is een echte gangmaker,” zegt Christophe Verbruggen trots. “De Green Office zorgt dat goede ideeën van onderuit hun weg vinden naar beleid. Dat is onze sterkte: de combinatie van top-down en bottom-up. Ik ben er trots op dat we vanuit de Raad van Bestuur het voortbestaan van de Green Office hebben kunnen verzekeren tijdens de voorgaande besparingen.”
Een voorbeeld van initiatieven van onderuit zijn de Living Labs die via de UGent CO₂-taks op vliegreizen worden gefinancierd. “Het gaat om kleinschalige experimenten met een grote impact,” aldus Christophe Verbruggen. “Want ze leveren inzichten op die onze bedrijfsvoering en campussen duurzamer maken.”
Duurzaamheid in de praktijk
Op het terrein is de vooruitgang zichtbaar. De CO₂-uitstoot door woon-werkverkeer daalde sterk, en met projecten als UGent Verbeeldt 2050 wil de universiteit haar verouderde gebouwen energie-efficiënter en groener maken. Toch blijven de middelen beperkt. “We krijgen als universiteit structureel te weinig financiering om ons patrimonium grondig te verduurzamen,” zegt Christophe Verbruggen. “Daar moeten ook andere overheden hun verantwoordelijkheid nemen.” Herwig Reynaert: We zitten inderdaad in een besparingscontext, maar we kunnen nog altijd prioriteiten bepalen en daarop inzetten. Uiteraard zullen we druk leggen op andere overheden om meer te doen, maar duurzaamheid is een gedeelde verantwoordelijkheid.”
Nieuwe technologieën brengen dan weer nieuwe vragen. “Artificiële intelligentie opent enorme mogelijkheden, maar ook uitdagingen,” stelt Christophe Verbruggen. “De energie die zulke modellen verbruiken, is gigantisch. Het is onze taak om die technologie groener te maken. Want a priori AI verbannen uit onderzoek omwille van de enorme ecologische voetafdruk, vind ik geen optie.” Herwig Reynaert vult aan: “Studenten en onderzoekers moeten zich wel bewuster zijn van de ecologische en ethische dimensies van AI.”
Sociale duurzaamheid
Het duurzaamheidsbeleid bij de UGent gaat verder dan ecologie alleen. Christophe Verbruggen: “We werken dit najaar onze roadmap diversiteit af. We kozen bewust voor een aparte roadmap diversiteit, maar er zit uiteraard veel overlap tussen beide domeinen. Sociale rechtvaardigheid is òòk een onmisbaar luik van duurzaamheid.” Een mooi voorbeeld is de eiwitshift in de studentenrestaurants, met meer plantaardige opties. “Niet iedereen heeft toegang tot duurzame voeding,” zegt hij. “Daarom willen we die betaalbaar én aantrekkelijk maken.”
Persoonlijke drijfveren
Voor Herwig Reynaert begon het duurzaamheidsverhaal jaren geleden binnen de faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen. “Het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling is daar ontstaan, net als de samenwerking met collega’s uit andere disciplines. Ik probeer ook persoonlijk mijn voetafdruk al decennialang zo klein mogelijk te houden, al lukt dat niet altijd even goed.”
Christophe Verbruggen vond zijn weg naar duurzaamheid via de wetenschap. “Als student eind jaren 90 raakte ik gefascineerd door ecologische geschiedenis. Ik volgde toen ook vakken bij de bio-ingenieurs en in de biologie, want duurzaamheid vraagt de facto een interdisciplinaire aanpak. Hier aan de UGent gaan we voor een transdisciplinaire aanpak. Kijk naar initiatieven als de Stadsacademie, waar ook Stad Gent bij betrokken is. Vandaag onderzoek ik met mijn team de dynamiek tussen mens en natuur in het interdisciplinaire Ghent Centre for Digital Humanities. Die blik vanuit het verleden helpt om de toekomst beter te begrijpen.”
Herwig Reynaert: "Als universiteit moeten we de voortrekkersrol opnemen."
Vooruitkijken
Beiden geloven dat de UGent haar doel om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn kan benaderen, al zal het niet op alle vlakken lukken. “Dat mag ons niet defaitistisch maken,” besluit Christophe Verbruggen. “Het motiveert om verder te denken: wat na 2050?”
Herwig Reynaert knikt: “We willen het bewustzijn vergroten en iedereen uitnodigen om mee te doen. Alleen door samen te werken – studenten, personeel, bestuur en partners – houden we duurzaamheid levend. Niet als modewoord, maar als fundament van onze universiteit.”
Christophe Verbruggen is historicus en lid van de Raad van Bestuur van de UGent. Hij leidt het Ghent Centre for Digital Humanities en onderzoekt de wisselwerking tussen mens, technologie en samenleving, met bijzondere aandacht voor ecologische geschiedenis en digitale duurzaamheid.
Herwig Reynaert is vicerector van de Universiteit Gent en professor in de politieke wetenschappen. Hij was jarenlang decaan van de faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen en speelde een sleutelrol in de oprichting van het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling.
Lees ook
Dankzij de ontdekking van Elias roesten installaties minder snel en gaan ze langer mee
Waterinstallaties die in contact komen met zuurstof hebben één groot probleem: corrosie of ‘roest’ in de volksmond. Thuis kan dat een verroeste kraan zijn, maar in bedrijven is corrosie vaak een groter probleem. Denk maar aan hoge koeltorens of dikke waterbuizen.
Hoeveel microplastic zit in onze grond en kunnen we er iets aan doen?
Bij microplastic denken we snel aan de plasticsoep in onze zeeën en oceanen, maar wist je dat er nog veel meer plastic in onze bodem zit? Een onderzoeksgroep van de faculteit Wetenschappen brengt in kaart hoeveel microplastic er precies in onze landbouwgrond zit.
Water zuiveren helpt bedrijven én de planeet vooruit
Bedrijven, boeren, natuur en consumenten: iedereen heeft water nodig. Maar slechts 1% van alle water op aarde is drinkbaar. Bovendien wordt het door de klimaatverandering steeds moeilijker om iedereen van voldoende water te voorzien. Inzetten op waterzuivering lijkt dus meer dan noodzakelijk.
Elisa toont hoe visafval een grondstof kan zijn (en wint daar een award mee)
Met haar masterthesis toonde bio-ingenieur Elisa Kooy hoe visafval kan gebruikt worden in onder andere de toekomstige generatie herlaadbare batterijen. Het leverde haar de NBN Sustainability Award op, onderdeel van de Vlaamse Scriptieprijs. “De prijs is geweldig, maar het traject was nog waardevoller.”
