Ellen Moons studeerde in de jaren tachtig fysica aan de UGent en bouwde een internationale loopbaan uit met haar onderzoek naar zonnecellen. Sinds 2026 is ze secretaris-generaal van de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen, als eerste vrouw sinds 1739. In die rol mag ze de laureaten van enkele Nobelprijzen bekendmaken. Toch blijft ze opvallend nuchter over haar parcours. “Ik heb nooit een groot plan gehad. Ik volgde gewoon mijn nieuwsgierigheid.”
Ellen Moons in het kort
- Studeerde fysica aan de UGent van 1984 tot 1989
- Internationaal onderzoeker in zonneceltechnologie, met een focus op organische zonnecellen
- Sinds 2026 secretaris-generaal van de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen, als eerste vrouw sinds 1739
- Kondigt in die functie de Nobelprijzen voor natuurkunde en scheikunde aan, en de economische prijs die aan de Nobeltraditie verbonden is
- Combineert haar mandaat bij de Academie met een professoraat in de fysica aan de Universiteit van Karlstad, waar ze al 25 jaar woont en werkt
De jury en de inzenders van Alumnus van het jaar loven Ellen Moons om haar indrukwekkende internationale academische carrière, haar voorbeeldrol voor vrouwen in de wetenschappen en ingenieursopleidingen en om haar sterke inzet op wetenschapscommunicatie, waardoor ze impact koppelt aan maatschappelijke relevantie. Ze noemen haar wendbaar, internationaal en inspirerend. Wie haar ontmoet, merkt ook iets anders: Ellen Moons is bedachtzaam. Tijdens het interview wikt en weegt ze haar woorden. En die woorden klinken hier en daar wat Zweeds, niet onlogisch na 25 jaar in het Scandinavische land.
Ellen Moons begon haar traject als student aan de UGent, maar woont en werkt ondertussen al jaren in Zweden. Vandaag is ze professor fysica aan de Universiteit van Karlstad en zat ze in 2025 in het Zweedse nationaal fonds voor wetenschappen. Ze zetelde al een tijd in het comité dat de Nobelprijs in de fysica uitreikt en nu is ze secretaris-generaal van de hele Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen. Zo mag ze de komende vier jaar de laureaten van de Nobelprijzen voor onder meer chemie en natuurkunde persoonlijk op de hoogte brengen. Maar niet voor ze eerst zelf gelauwerd wordt als Alumnus van het jaar.
Proficiat met deze onderscheiding. Wat was jouw eerste reactie?
“Ik kreeg een mail van de rector. Een totale verrassing. Verrast en blij, echt uit het niets. Het was ook heel ontroerend om die nominaties te lezen en te zien hoeveel mensen me hebben voorgedragen, en waarom.“
In 1984 begon je als student fysica aan de UGent. Wat zie je nog voor je als je daaraan terugdenkt?
“Fietsen. (lacht) We fietsten overal naartoe: van de Sterre naar de Jozef Plateaustraat en terug. Er waren maar weinig fysicastudenten en we volgden daarom veel vakken samen met studenten uit andere opleidingen. Het was een heel leuke groep met wie ik tot vandaag nog af en toe contact heb.”
“Ik herinner me ook hoe overweldigend die eerste weken waren. Je haalt die dikke stapel cursussen op en denkt: hoe ga ik hier ooit door geraken? Ik ben toen zelfs een halve dag naar huis vertrokken. Ik zag het niet zitten. Met de steun van thuis ben ik teruggekeerd. Ik heb de eerste jaren keihard geblokt, het typische studentenleven was niet aan mij besteed.”
Welke mensen aan de UGent hebben je richting bepaald?
“Te veel om op te noemen! Professor Walter Gomes in de fysische scheikunde heeft me bijvoorbeeld aangemoedigd om naar het buitenland te trekken. Mijn thesis deed ik bij professor Felix Cardon, in de vakgroep Vastestofwetenschappen. Daar groeide mijn passie voor zonnecellen. En dan zijn er ook die kleinere herinneringen: een prof die iets op het bord schreef én tegelijk iets anders aan het uitwissen was (lacht). Je moest wel bij de les blijven.”
Waar begon je fascinatie voor fysica?
“Bij mijn leerkracht fysica in het atheneum van Veurne. Hij maakte de lessen spannend met experimenten in de klas. We vertrokken vanuit observaties en leidden daaruit de formules af. Zonder dat ik het toen besefte, was dat de kern van wetenschappelijk onderzoek: hypotheses testen. Het zaadje om zelf onderzoeker te worden, is daar geplant. Toen ik in 2011 de Zweedse Prijs voor Fysica kreeg, contacteerde mijn oud-leraar me. Hij wilde erover schrijven in het schoolkrantje."
“Ik zie mijn rol als ijsbreker voor toekomstige generaties. Als jonge vrouwen voorbeelden zien, groeit het vertrouwen dat deuren niet gesloten blijven.“
Je wilde al vroeg naar het buitenland, in een tijd zonder Erasmus. Vanwaar die wens?
“Nieuwsgierigheid. En ook de inhoudelijke wens om te werken rond zonnecellen. Tijdens mijn thesisjaar had ik mijn oog laten vallen op indiumtinoxide, een transparante geleidende laag in zonnecellen. Dat onderwerp stond onderaan de lijst van thesisonderwerpen en mocht ik uiteindelijk niet kiezen. Maar de interesse bleef en daarvoor wilde ik naar het buitenland.”
“Via een kleine brochure over bilaterale beurzen die ik toevallig ontdekte, ben ik uiteindelijk naar het Weizmann Instituut in Israël getrokken met hulp van professor Cardon. Negen maanden als gaststudente werden vijf jaar doctoraat. Dat was geen evidentie. Ik heb echt getwijfeld. Maar opnieuw: stap voor stap. En ik pas me makkelijk aan. Elk nieuw land werd een beetje thuis. Na Israël ben ik niet meer teruggekeerd naar België, maar de West-Vlaamse kleigrond krijg je niet meer uit mij. Ik mis hespenrolletjes met witloof (lacht).”
Ondertussen doe je al meer dan 35 jaar onderzoek in het buitenland. Waar focust je onderzoek vandaag op?
“Op organische zonnecellen. Klassieke siliciumcellen zijn efficiënt, maar vragen veel energie om te produceren en zijn niet flexibel of transparant. Organische zonnecellen kunnen potentieel goedkoop, licht en flexibel zijn. Je zou ze op rol kunnen printen.
Maar de levensduur is nog te kort. Niemand wil elk jaar zijn zonnepanelen vervangen. Wij onderzoeken waarom ze degraderen. Ook in dit fundamentele onderzoek blijven nieuwsgierigheid en de zoektocht naar maatschappelijke impact mijn belangrijkste drijfveren.”
Je bent sinds 2026 secretaris-generaal van de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen. Twijfelde je om ‘ja’ te zeggen?
“Ja. Omdat ik mijn onderzoek en mijn doctoraatsstudenten niet volledig wilde loslaten. Maar zo’n kans komt wellicht geen tweede keer. We hebben nu een 80/20-verdeling voor ogen: tachtig procent Academie, twintig procent universiteit. En de Academie speelt een belangrijke rol in wetenschap en wetenschapscommunicatie. Dat sprak me enorm aan.”
Wat houdt je Nobelrol concreet in?
“Ik werkte de voorbije jaren al mee in het Nobelcomité voor de fysicaprijs. Maar nu ik deze functie heb, ben ik uit dat comité gestapt. De selectie en voorbereiding gebeuren door de comités. In mijn nieuwe rol bel ik op de dag van de bekendmaking de laureaten op en doe ik de aankondiging en persconferentie. De comités geven daarna de wetenschappelijke duiding.”
Wat betekent het voor je dat je de eerste vrouw bent in die functie sinds 1739?
“Dat werd mij ook expliciet gezegd toen ik de vraag kreeg (lacht). Natuurlijk is dat historisch, maar je neemt zo’n beslissing niet om die reden. Ik zie mijn rol wel als ijsbreker voor toekomstige generaties. Zichtbaarheid doet ertoe. Als jonge vrouwen voorbeelden zien, groeit het vertrouwen dat deuren niet gesloten blijven. Ik vind het enorm belangrijk dat vrouwen hun kans krijgen om in de wetenschappen te werken. Het deed veel plezier om de motivaties te lezen van de vrouwelijke onderzoekers die mij genomineerd hebben als Alumnus van het jaar. Zij schuiven me naar voor als rolmodel, ook al is dat niet mijn doel.”
Kan jij als vrouw andere accenten leggen in de Nobelprijswerking?
“Zo werkt het niet: het testament van Alfred Nobel bepaalt nog altijd de criteria. Je komt pas in aanmerking voor een Nobelprijs voor fysica als uitvinder of ontdekker van iets dat van groot nut is voor de mensheid.”
“Omdat er veel tijd zit tussen fundamenteel onderzoek en uiteindelijke toepassingen, gaat de Nobelprijs vaak naar oudere laureaten. Overwegend mannen, omdat er vroeger veel minder vrouwen aan onderzoek deden. Ik verwacht dus wel dat er meer en meer vrouwelijke onderzoekers in de toekomst een Nobelprijs in de wacht zullen slepen.”
“De Academie werkt wel actief aan gelijke kansen in haar structuren. En ik probeer in mijn eigen omgeving jonge vrouwelijke onderzoekers te stimuleren en te nomineren voor kansen en prijzen. Want jammer genoeg botsen zij vandaag nog altijd op drempels en vooroordelen. Ook in Zweden, geroemd om het gelijkekansenbeleid, is slechts 15 procent van de professoren een vrouw.”
Wat zou je zeggen tegen de 18-jarige Ellen?
“Volg je interesse. En breek grote stappen op in kleine. Als je naar het geheel kijkt, lijkt het soms overweldigend. Maar het eerste stapje is meestal haalbaar. En dat geeft moed voor het volgende. Dat ik vandaag de Nobelprijzen mag bekendmaken, was geen droom van de 18-jarige Ellen en dat hoeft ook niet. Maar het is wel geweldig. Ik kijk er enorm naar uit.”
Lees ook
UGent-alumnus van het jaar: wie waren de eerdere laureaten?
De UGent zou geen UGent zijn zonder alumni. Daarom huldigen we jaarlijks een oud-student die een bijzondere prestatie heeft neergezet.
foto's: Patrik Lundin, ©The Royal Swedish Academy of Sciences
Lees ook
Industriële wetenschappen: één richting, meerdere wegen
Wat hebben riolering, afvalwater en staalproductie met elkaar gemeen? Ze vormen het werkveld van drie alumni industriële wetenschappen. Hun verhalen tonen hoe één opleiding kan leiden tot uiteenlopende professionele paden.
Pedagogische wetenschappen: één richting, meerdere wegen
Ze kozen voor pedagogische wetenschappen vanuit een fascinatie voor menselijk gedrag en ontwikkeling. Maar waar bracht die keuze hen nadien? Van een zaakvoerder tot een psychiatrisch coördinator en een multi-inzetbare orthopedagoog: deze drie alumni tonen hoe één opleiding kan uitgroeien tot drie totaal verschillende carrières.
Terug naar de UGent met Davina Simons: "Ik heb heel veel mooie herinneringen aan mijn studententijd"
Als eerste in haar familie die ging studeren, moest Davina Simons (30) het vooral op eigen krachten doen. In 2019 behaalde ze haar master in de rechten aan de UGent. In geen tijd groeide ze uit tot een van de bekendste strafpleiters van het land en vandaag runt ze haar eigen advocatenkantoor.
Alumni zoeken de perfecte aardappel met AI
Amper twee jaar geleden studeerde Jarne Bogaert (25) af als burgerlijk ingenieur aan de UGent. Vandaag leidt hij samen met twee studievrienden het Gentse AI-bedrijf Polysense, dat voedingsbedrijven helpt om minder afval te produceren.
