Moeten we ons voorbereiden op oorlog?

Oorlog voelt voor veel Europeanen opnieuw minder ver weg. Geopolitieke spanningen en een groeiende wapenwedloop zetten het thema hoog op de agenda. Maar betekent dat ook dat we ons echt moeten voorbereiden op oorlog? We vroegen het aan Michelle Haas, UGent-doctoraatsonderzoekster, defensiespecialiste en auteur van het boek Komt er oorlog? en 33 andere vragen over defensie. 

Moeten we ons voorbereiden op oorlog?

“Dat is inderdaad de vraag die ik het vaakst krijg vandaag. Het korte antwoord is dat de kans op een conflict dat België rechtstreeks raakt, groter is dan de afgelopen decennia. Maar  tegelijk moeten we dat nuanceren. We zullen geen Russische tanks door Gent zien rijden. Maar het kan wel dat we met andere vormen van conflict te maken krijgen. Denk aan cyberaanvallen, desinformatie of verstoringen van energievoorzieningen en bevoorrading. Zulke dreigingen zullen alleen maar toenemen.”

Veel mensen zijn bang voor een Derde Wereldoorlog. Is die angst terecht?

“Die angst leeft sterk, zeker bij jongeren. De wereld is onmiskenbaar onzekerder geworden, maar een klassieke oorlog op ons grondgebied is weinig waarschijnlijk. Mensen hebben nood aan duidelijkheid, aan een handelingsperspectief en aan vertrouwen. Als we beter begrijpen wat er gebeurt, vermindert ook de angst.”

Hoe groot is de rol van desinformatie in dit verhaal?

“Die is enorm. We onderschatten vaak hoe sterk informatie ons beeld van de werkelijkheid bepaalt. Desinformatie heeft als doel twijfel te zaaien en vertrouwen te ondermijnen. Dat maakt samenlevingen kwetsbaarder. Daarom is het belangrijk dat mensen kritisch blijven nadenken over wat ze lezen en delen.”

De spanningen op het geopolitieke toneel zorgen voor veel bezorgdheid.

"Die bezorgdheid is ook begrijpelijk. We zien vandaag een verschuiving in de wereldorde. In de politicologie noemen we dat de ‘Thucydides-val’. Wanneer een gevestigde macht, zoals de VS, en een opkomende macht, zoals China, tegenover elkaar komen te staan, stijgt het risico op misrekeningen. Voeg daar een agressief Rusland aan toe en je krijgt een onvoorspelbare cocktail. Oorlog is niet onvermijdelijk, maar we moeten wel realistisch zijn: we kunnen in een conflict ‘sukkelen’ door escalatie of strategische misrekening. Die onzekerheid voedt de angst."

Is diplomatie nog een geloofwaardig alternatief?

“Diplomatie blijft absoluut noodzakelijk, maar het volstaat niet in elke situatie. We zien dat sommige actoren niet altijd bereid zijn om te onderhandelen. Dan heb je ook andere middelen nodig. Het is geen keuze tussen diplomatie of defensie; de twee versterken elkaar. Wie sterker staat, kan vaak ook beter onderhandelen.”

Moeten we de dienstplicht dan opnieuw invoeren?

“Dat lijkt mij niet nodig. De dienstplicht is afgeschaft na de Koude Oorlog, toen legers kleiner en professioneler zijn geworden. Vandaag bevinden we ons opnieuw in een andere context, maar dat betekent niet dat we zomaar moeten terugkeren naar een verplicht systeem. Defensie heeft daar ook de capaciteit niet voor. Initiatieven zoals een vrijwillige legerdienst of een grotere reservistenpool zijn zinvoller. Als reservist kan je bijvoorbeeld heel uiteenlopende rollen opnemen: van kok op een schip tot psycholoog, kinesist, analist of woordvoerder. Zo breng je op je eigen manier expertise binnen bij Defensie.”

Voor wie geen reservist wil of kan worden: wat kunnen we doen als burger? 

“We moeten solidair zijn met elkaar. Voor mij begint het bij het opbouwen van zelfredzaamheid en weerbaarheid door regelmatig je grenzen op te zoeken. Dat klinkt misschien als 'ieder voor zich', maar hoe meer mensen zelfredzaam zijn, hoe beter de overheid kan focussen op kwetsbare mensen. Als je je goed voorbereidt, ontlast je het systeem op het moment dat het onder zware druk staat. Dat is de essentie van maatschappelijke weerbaarheid."