Voor de een is de eerste job meteen een schot in de roos en zet die de toon voor een veelbelovende carriere. Anderen hebben meer gemengde gevoelens over hun eerste stappen op de arbeidsmarkt. Maar hoe belangrijk is die eerste job? Belangrijker dan je zou denken, volgens professor arbeidseconomie Stijn Baert.
Waarom kan die eerste job zo belangrijk zijn?
“In de arbeidseconomie spreken we over ‘littekeneffecten’ van een eerste job. We zien twee dingen. Ten eerste wacht wie afstudeert tijdens een economische crisis gemiddeld een minder mooie carrière. Dat effect is sterker in weinig beweeglijke arbeidsmarkten zoals de onze, waar werkgevers na een crisis niet zo snel opnieuw aanwerven.
Ten tweede zien we dat wie na de schoolbanken langer naar werk zoekt dan leeftijdsgenoten, die achterstand vaak nog jaren meedraagt. Momenteel doe ik samen met doctoraal onderzoeker Liam D’hert onderzoek naar de oorsprong van die littekeneffecten.
Uit onderzoek blijkt dat langer naar een job zoeken nefast is voor je menselijk en sociaal kapitaal. Je doet geen ervaring, kennis en vaardigheden op, je bouwt geen professioneel netwerk op én het kan je psychosociaal belasten. Daarnaast speelt ook het oordeel van werkgevers mee. Tot ongeveer zes maanden werkloosheid zien ze je vooral als beschikbaar. Daarna groeit het stigma snel. Wie een jaar werkloosheid op het cv heeft staan, wordt al gauw gezien als minder gemotiveerd, minder getalenteerd of moeilijker inzetbaar.”
Moet je eerste job perfect aansluiten bij je diploma?
“Niks moet. Er zijn mensen die na een periode van mismatch een schitterende carrière uitbouwen. Toch is voorzichtigheid geboden. Onderzoek toont aan dat wie onder zijn of haar niveau start, daar vaak langer blijft hangen dan gepland. Zo’n job blijkt zelden een springplank naar een functie op het juiste niveau. Zodra je aan het werk bent, ga je minder actief op zoek naar een job. En werkgevers bekijken zo’n mismatch vaak kritisch. Waarom dat zo is, zijn we volop aan het onderzoeken.”
Hoe lang moet je een eerste job minstens een kans geven?
“Ben je zeker dat het niets wordt, dan kijk je beter vroeger dan later uit naar iets anders. Tegelijk weten we dat vaak van job veranderen een negatief beeld kan creëren bij werkgevers. Vanaf drie jobwissels in minder dan vijf jaar loert dat risico zeker om de hoek.”
Liggen er vandaag nog voldoende kansen op de arbeidsmarkt voor starters?
“Een sterke opleiding blijft de beste investering die je kunt maken. Van de schoolverlaters zonder diploma is 23 procent een jaar later nog op zoek naar werk, tegenover 3 procent van wie een diploma hoger onderwijs behaalde. Die 3 procent is al enkele jaren heel stabiel. Wat je maandelijks meer verdient door een jaartje langer te studeren, is bovendien nog altijd heel hoog. Wie pakweg vijf jaar studeert, verdient later voor elk extra studiejaar gemiddeld 7 à 8 procent meer.
Na corona kende de arbeidsmarkt een uitzonderlijke boost, maar die is intussen afgevlakt. Toch blijven er veel vacatures openstaan. Voor elke 100 mensen die in Vlaanderen met pensioen gaan, komen slechts 81 à 82 schoolverlaters in de plaats. Hoogopgeleiden zullen dus ook de komende jaren voldoende kansen krijgen.
Jongeren zijn wel gevoeliger voor economische schommelingen. Werkgevers plaatsen dan minder nieuwe vacatures en kiezen vaker voor kandidaten met ervaring. Pas afgestudeerden zullen vandaag dus meer moeite moeten doen bij het solliciteren en soms via een startersjob doorgroeien naar hun droomfunctie.”
Heeft AI ook een impact op de kansen voor starters?
“Ja, ook pas afgestudeerde masters zullen de gevolgen van AI op de arbeidsmarkt voelen. Mensen denken vaak dat door AI de meest onplezierige, elementaire functies zullen verdwijnen, maar onderzoek toont iets anders aan. Opvallend genoeg verdwijnen niet de meest fysieke jobs, maar vooral functies met een sterke administratieve component. Jobs waarin sociale intelligentie, creativiteit of menselijke motoriek belangrijk zijn, blijven veel beter overeind. Bij masterprofielen zullen vooral financiële functies de gevolgen van AI voelen.”
Wat had jij graag geweten bij de start van je loopbaan?
“Dat de vrijheid van het studentenleven nooit meer terugkomt (lacht). Als student kon ik zonder veel impact uren verlummelen, ondanks mijn verschillende engagementen. Die overvloed aan tijd is daarna nooit meer teruggekeerd.
Pas op, ik mag niet klagen. Ik denk dat er weinig banen zoveel vrijheid kennen als het professoraat. Ik kies wanneer ik werk en welke onderzoeksvragen ik aansnij. Soms trek ik een paar uur naar een andere campus om er rond te wandelen en ik hoef me daarvoor tegenover niemand te verantwoorden. Ik wandel trouwens nooit in de natuur. Spoorlijnen en UGent-gebouwen intrigeren me veel meer.”
Welke gouden sollicitatietip heb je voor net-afgestudeerden?
“Maak geen spelfouten. In een van onze experimenten kreeg 66 procent van de kandidaten zonder spelfouten een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek, tegenover 47 procent van wie vijf spelfouten maakte. Geen enkel ander cv-kenmerk zoals geslacht, blijven zitten op school, studentenarbeid of afstudeergraad had zo’n groot effect. Mensen die spelfouten maken, worden sneller gezien als slordig of zelfs minder intelligent. En sinds AI moeiteloos taalfouten kan wegwerken, komt daar nog de indruk van luiheid bovenop.”
Hoe kan je cv als starter eruit springen?
“Nu AI steeds vaker cv's helpt schrijven, wordt authenticiteit alleen maar belangrijker. Gebruik dus concrete voorbeelden. Ook dat blijkt uit onderzoek. Geef niet enkel aan dat je autonoom, ijverig of nauwgezet bent. Je kunt bijvoorbeeld schrijven dat je in je vorige job het kantoor op je eentje draaiende hield. Dat voorspelt veel beter hoe je zult presteren in je nieuwe job.”
Tot slot: wat was jouw eerste (vakantie)job?
“Ooit was ik de beste kassier die Kinepolis gekend heeft. Elke dag werd gecontroleerd of je kassa tot op de eurocent klopte. Ik maakte er een sport van om daarin bijna altijd te slagen, al maakte me dat niet bepaald populairder (lacht). Mijn eerste echte job was bij de UGent. Ik ben een volbloed UGent’er: achtereenvolgens was ik assistent, postdoctoraal onderzoeker en professor. En dat laatste zie ik me doen tot aan mijn pensioen. Professor zijn is mijn droomjob.”
Stijn Baert is professor arbeidseconomie en hoofdpromotor van UGent@work, een netwerk dat onderzoek rond werk en arbeidsmarkt meer zichtbaar wil maken. Tussen 2004 en 2008 engageerde hij zich als studentenvertegenwoordiger. Aan die periode hield hij zijn beste vrienden over.
Lees ook
AI neemt ons werk uit handen, maar ook ons werkplezier?
AI schrijft teksten, genereert code en vat in enkele seconden een stapel informatie samen. Handig, maar wat als de technologie net die delen van ons werk overneemt waaruit we voldoening halen?
Zorgen robots ervoor dat er straks geen werk meer is voor iedereen?
We vroegen econoom Amy Van Looy hoe ze kijkt naar de inzet van robots op de werkvloer. Zijn onze jobs in gevaar?
Hoe wetenschappelijk onderzoek helpt om een job te vinden die bij je past
Of je nu net bent afgestudeerd of op zoek naar een nieuwe uitdaging: de ideale job vinden is een complex en uitdagend proces. Maar wat is dat eigenlijk, de ideale job? Hoe pak je de zoektocht aan?
Helpt een studentenjob je later aan werk?
Heb je nog geen studentenjob voor deze zomer? Dan ga je best nog even op zoek, want het blijkt niet alleen goed voor je portemonnee, maar ook voor je kansen op de arbeidsmarkt.
