Steeds vaker kampt Vlaanderen in de zomer met waterschaarste, terwijl we ’s winters meer dan voldoende – of zelfs te veel – water hebben. Kunnen we dat winterwater niet bewaren voor de zomer? Bio-ingenieurs Marjolein Vanoppen en Bart De Gusseme proberen het uit in het project ‘Deeper Blue’.
Dit artikel verscheen voor het eerst op durfdenken.be in augustus 2023. De laatste update is van januari 2025.
In Vlaanderen is 16% van de grond verhard, dubbel zoveel als het Europees gemiddelde. Het regenwater dat op die verhardingen valt, krijgt geen kans om in te sijpelen in de bodem. Resultaat: de grondwaterreserves worden minder aangevuld, en raken vaker uitgeput. Omdat ontharden moeilijk is zoeken wetenschappers ook andere oplossingen. Als insijpelen niet lukt, moeten we het water misschien zelf op grote schaal in de bodem injecteren?
Diep onder de grond
Marjolein: “Met ‘Deeper Blue’ willen we in de natte periodes drinkwater maken én dat water diep onder de grond opslaan. Nu belandt gezuiverd afvalwater uit rioolwaterzuiveringsinstallaties in onze waterlopen, waar het naar zee vloeit. In de zomer hebben we dat water nodig voor zowel de bevaarbaarheid van die waterlopen als voor landbouw en natuur, maar in natte periodes is er een overaanbod aan dit water. Wij gaan het verder zuiveren tot drinkwaterkwaliteit en in Aalst injecteren in een ondergrondse buffer van het Brabants Massief, De Sokkel. Dat gebeurt met een grote ‘injectienaald’ van wel 60 centimeter breed! Zo bouwen we een strategische voorraad aan drinkwater op, die opgepompt kan worden in droge periodes. Deze techniek heet ‘Aquifer Storage & Recovery’ of kortweg ASR.”
Bart: “Op de tekening zie je dat De Sokkel de onderste laag is waar water in zit. Het water komt daar terecht in spleten en barsten van rotsen die miljoenen jaren oud zijn. Daarboven zitten andere lagen zoals klei, zand en rotsen. Het water zit dus ‘vast’ in De Sokkel. Doordat het zo diep zit, is het ook minder gevoelig aan de seizoenen en weersomstandigheden. We onderzoeken nu of de kwaliteit van het water niet verandert, en of het er veilig blijft zitten tot we het nodig hebben.”
(afbeelding: Waterunie)
Geen verschil in smaak
Proef je het verschil? Marjolein: “Het water dat we injecteren in Deeper Blue wordt geproduceerd vanuit gezuiverd afvalwater uit de rioolwaterzuiveringsinstallatie Aalst van Aquafin. We zuiveren het water met omgekeerde osmose, zodat alle bacteriën en virussen er uit zijn. Waarschijnlijk zal de ondergrondse opslag opnieuw mineralen toevoegen – dat onderzoeken we nu.”
Bart De Gusseme: “Als de kwaliteitstesten gunstig zijn en we 100% zeker zijn dat het terug opgepompte water aan alle drinkwaternormen voldoet, zal het gekoppeld en nog eens bijkomend gemengd worden in de hogedruk transportleidingen voor drinkwater. Als er al een verschil met ander drinkwater zou zijn, dan zal je dat aan de kraan zeker niet proeven.”
Water voor 3000 gezinnen
“Het water moet niet alleen goed zijn, er moet ook genoeg zijn”, vertelt Bart. “Daarom zijn we in de Sokkel op zoek naar een geschikte breukzone: hoe meer breuken, gaten en spleten, hoe meer water we kunnen injecteren voor later.” Om die breuken te vinden, werken de bio-ingenieurs samen met hydrogeologen.
Bart: “Een goede ASR-put kan 25.000 liter drinkwater per uur ontvangen. Doen we dat continu in minstens zes natte maanden, dan kunnen we meer dan 100 miljoen liter drinkwater per put opslaan voor zes droge maanden. Een gemiddeld Vlaams gezin van 2,3 personen verbruikt in die zes maanden 35.000 liter kraantjeswater. Omgerekend is één put dus een ‘droogtebuffer’ voor bijna 3000 gezinnen!”
Aalst… and beyond
Dat cijfer kan in de toekomst nog groter worden. Bart: “We voeren niet alleen proeven uit in Aalst, maar ook elders zoals in Oudenaarde. Doordat de ondergrondse buffer gekoppeld wordt aan de grote transportleidingen die water in Vlaanderen van oost naar west voeren, kan het drinkwater uit De Sokkel dus niet alleen in Aalst of Oudenaarde, maar ook verder in Vlaanderen verdeeld worden. In de toekomst kunnen we misschien nog meer water in De Sokkel steken, en nog grotere gebieden van drinkwater voorzien.”
De mogelijkheid om niet alleen in de tijd, maar ook in de ruimte te spreiden, maakt het project klimaatrobuust. “Ook als het klimaat nog extremer zou worden, de droogteperioden langer zouden duren en de regenwaterputten al leeg zouden staan. De waterbedrijven kunnen immers de opgebouwde voorraad ‘reserveren’ voor exact dat droge moment waarop de waterschaarste nijpend wordt” zegt Bart. “Als ’Deeper Blue’ een succes wordt, onttrekken we de drinkwatervoorziening in Vlaanderen gedeeltelijk uit de strijd om water.”
Vlaanderen is voorloper in Europa
Dat Deeper Blue uit afvalwater put is geen vanzelfsprekendheid. Marjolein: “Voor zover ik weet zijn er geen andere Europese landen die iets soortgelijks doen. Hergebruik van afvalwater is nog altijd een gevoelig thema voor veel mensen. En ook de wetgeving maakt het niet makkelijk. We hebben geluk dat we in Vlaanderen al het Aquaduin-project in Koksijde hebben. Daar werken ze ook met gezuiverd afvalwater om drinkwater te produceren, maar laten ze het continu insijpelen in de ondiepe grondwaterlagen.”
Gelukkig is er wereldwijd wel een trend naar meer hergebruik van water. “We moeten ook wel, door de klimaatverandering”, zegt Marjolein. “Vlaanderen loopt in de voorhoede. Hier is het normaal om regenwater te gebruiken in ons huishouden, bijvoorbeeld om het toilet door te spoelen. Wist je dat Nederlandse huishoudens dat helemaal niet doen?”
Wanneer komt er bruikbaar water uit dit project?
Bart: “De boringen zijn in 2023 met succes afgerond en in 2024 hebben we getest hoeveel water we in en uit de put kunnen halen. Midden 2025 gaan we verder kijken naar de kwaliteit van het water dat we in De Sokkel steken en er terug uithalen. Als ook dat succesvol is, verwachten we in de winter van 2025-2026 op volle schaal het eerste ‘Sokkel-water’ te kunnen injecteren om het de volgende droge zomer te leveren.”
Marjolein Vanoppen is waterwetenschapper aan de UGent. Ze heeft ook een podcast over water: ‘Helder’.
Bart De Gusseme is professor waterhergebruik aan de UGent en werkt aan de innovatie bij waterbedrijf Farys. Samen met zijn collega’s hydrogeologen van waterbedrijf De Watergroep, bouwt hij aan het project Deeper Blue en aan ASR in het algemeen. De twee waterbedrijven bundelen hun krachten nu als ‘Waterunie’.
Read also
Bio-engineer uses trees as bio-air conditioners
Since May, the Belgian pavilion at the Biennale Architettura 2025 in Venice has been home to a unique experimental setup: Building Biospheres. For three months now, visitors have been experiencing how a planting area with 250 subtropical plants and trees creates a pleasant indoor climate.
Researchers from Ghent University in Antarctica: unearthing the secrets of the southern continent
How do microorganisms in polar regions respond to change and what does this teach us in the fight against global warming? For many years, this question has occupied biologist Bjorn Tytgat and the team he is a part of.
Optimism as a driver of change: honorary doctorate for Christiana Figueres
Ghent University is awarding an honorary doctorate to Christiana Figueres for her tireless commitment to climate action and her unique ability to unite people and nations around a common goal. She has turned her stubborn optimism into a lifestyle.
Understanding the impact of climate change? Measure, measure and measure again!
“Climate change is a global problem. But if you really want to know its impact, you have to have local data.” So say meteorologist Steven Caluwaerts and bioengineer Pieter De Frenne. They both do research on microclimates, albeit with a different starting point. “Actually, we are very complementary. We should meet more often!”
