Hoe het Fonds Ga voor Geluk via onderzoek aan de UGent jongeren helpt sterker in het leven te staan
In België krijgt naar schatting één op de vijf volwassenen te maken met mentale problemen. Veel van die problemen ontstaan al in de kindertijd. Het Fonds Ga voor Geluk zet al jaren in op mentaal welzijn van jongeren en werkt samen met UGent voor wetenschappelijk onderzoek rond dit thema.
Oprichter Jan Toye en professoren Maarten Vansteenkiste en Lieven Annemans delen in dit artikel hun inzichten over wat jongeren weerbaar maakt en hoe we hen als samenleving beter kunnen ondersteunen.
In het kort
- Het Fonds Ga voor Geluk zet - via zijn Netwerk Warm Vlaanderen - in op bevordering van geestelijke gezondheid en veerkracht bij jongeren en financiert twee leerstoelen aan de UGent als hefboom voor verandering.
- De Leerstoel ‘Jongerenmotivatie’ van professor Maarten Vansteenkiste onderzoekt hoe autonomie, verbondenheid en competentie de motivatie, het welzijn en leren van leerlingen én leerkrachten kan verbeteren. Het ontwikkelt ook gratis tools voor scholen.
- De Leerstoel ‘ROI Bevordering Geestelijke Gezondheid & Veerkracht’ van gezondheidseconoom Lieven Annemans berekent wat investeren in de mentale veerkracht van jongeren oplevert: voor henzelf én voor de samenleving.
Van problemen aanpakken naar investeren in mentale weerbaarheid
In 2004 richtte ondernemer Jan Toye, samen met Marc Van Gucht het Fonds Ga voor Geluk op. Beiden verloren een kind aan zelfdoding. Jarenlang ondersteunde het fonds initiatieven die jongeren in moeilijke periodes hielpen, maar remediëren kost pakken geld en het blijft dweilen met de kraan open. Gaandeweg groeide bij Jan het besef dat hulp alleen niet volstaat bij problemen. We pakken beter de systeemfouten aan die de problemen veroorzaken.
De focus van het Fonds verschoof van remediëring naar bevordering van geestelijke gezondheid en veerkracht. Niet enkel de zogenaamde ‘maatschappelijk onaanvaardbare problemen’ (MOP’s) aanpakken, maar vooral ook kijken naar systeemfouten en ons falen als samenleving: in het onderwijs, de gezinnen, sportclubs en buurten.
We pakken beter de systeemfouten aan die de problemen veroorzaken.
Die overtuiging vindt haar oorsprong in een persoonlijke ervaring. Volgens Jan Toye zag zijn zoon terecht dat mensen niet meer bij elkaar over de vloer komen via de achterdeur, en dat velen vandaag nauwelijks nog contact hebben met hun buren. "We zijn geëvolueerd van een samenleving naar een alleenleving. Die verbondenheid willen we met ons Fonds Ga voor Geluk opnieuw versterken."
Vanuit die gedachte ontstonden initiatieven als Warme William, Warme Wijken, Warme Scholen en Warme Sportplekken, en overkoepelend Warme Steden&Gemeenten. Ze hebben allemaal hetzelfde doel: mensen dichter bij elkaar brengen en de omstandigheden creëren voor motivatie, persoonsgroei en veerkracht in alle settings van de samenleving.
Het ABC van motivatie
Eén van de plekken waar de uitdaging zich het duidelijkst toont, is het onderwijs. Uit de recente PISA-bevragingen blijkt dat Vlaamse scholieren minder gemotiveerd zijn dan het OESO-gemiddelde. Gebrekkige motivatie leidt tot schooluitval en onbenut talent.
Vlaamse vijftienjarigen presteren minder sterk dan vroeger. Volgens Jan Toye en professor Vansteenkiste speelt motivatie daarin een belangrijke rol.
"Hoe komt het dat we starten met nieuwsgierige, leergierige kleuters, en onderweg zoveel motivatie verliezen?", vraagt Vansteenkiste zich af. "Waar raken kinderen de goesting kwijt om te leren?"
"Waar raken kinderen de goesting kwijt om te leren?"
Met de Leerstoel Jongerenmotivatie zoekt hij antwoorden op die vragen.
Hij vertrekt vanuit een eenvoudige, krachtige gedachte: Mensen hebben drie fundamentele behoeften om goed te kunnen functioneren. Ze willen het gevoel hebben zichzelf te kunnen zijn (autonomie), zich verbonden te voelen met anderen (verbondenheid) en ergens goed in te zijn (competentie).
Samen vormen die drie bouwstenen het ABC van motivatie. "Die elementen zijn even essentieel als eten of slapen", zegt Vansteenkiste. "Het zijn de vitaminen van welbevinden, motivatie en groei. Wanneer aan die behoeften wordt voldaan, nemen leerlingen meer initiatief en reageren ze veerkrachtiger op moeilijkheden."
De leerstoel wil de motivatie en groei van leerlingen én leerkrachten ondersteunen. Niet door de druk verder op te voeren, maar door te investeren in wat mensen motiveert. "Er is een verschil tussen iets leuk vinden en ergens echt door geboeid en gebeten zijn", legt Vansteenkiste uit.
"Hoge verwachtingen en motiverend lesgeven sluiten elkaar niet uit. Integendeel. Wie gemotiveerd is, legt de lat voor zichzelf hoger, leert beter, en houdt meer vol bij moeilijkheden. Uiteindelijk willen we zo bijdragen aan sterkere leerlingen, meer werkplezier en jobvitaliteit voor leerkrachten en een hogere onderwijskwaliteit."
Van inzichten naar concrete hulpmiddelen
De leerstoel beperkt zich niet tot onderzoek alleen. De opgedane kennis wordt vertaald naar praktische hulpmiddelen voor scholen. Een voorbeeld is de Motivatiemonitor, die gratis beschikbaar is via Warme Scholen, in samenwerking met Impetus - een spin-off van de UGent. Die biedt scholen een helder beeld van hoe leerlingen en leerkrachten hun schoolomgeving ervaren op het vlak van autonomie, verbondenheid en competenties.
Maarten Vansteenkiste: “De interesse is groot. Alleen al de voorbije twee schooljaren namen meer dan 300 scholen deel. Elke school ontvangt een rapport met concrete aanknopingspunten om het eigen beleid verder te versterken.”
Daarnaast wordt binnen de leerstoel ook het Leraarkompas voor leerkrachten verder doorontwikkeld en verfijnd.
De leerstoel beperkt zich niet tot onderzoek alleen. De opgedane kennis wordt vertaald naar praktische hulpmiddelen voor scholen.
En ja, dat vraagt tijd en soms ook geld, maar niets doen kost veel meer."
“De onderzoekers bundelen bovendien alle geanonimiseerde gegevens over de scholen heen in een schooloverstijgend rapport. Zo vinden de inzichten niet alleen hun weg naar scholen, maar ook naar het bredere onderwijsveld en naar beleidsmakers. Dat we vandaag met zoveel partners samenwerken, komt niet uit de lucht vallen", zegt Vansteenkiste. "Het netwerk Warme Scholen is erg uitgebreid en vanuit ons Centrum voor Ontwikkelings- en Motivatiepsychologie werken we al meer dan twintig jaar samen met scholen rond deze thema's."
De volgende stap is het ontwikkelen en testen van specifieke initiatieven. "We onderzoeken hoe jongeren zichzelf beter kunnen motiveren en kunnen leren om veerkrachtiger in het leven te staan door aandacht te schenken aan hun autonomie, verbondenheid en competentie."
De ROI van investeren in veerkracht van bij het begin
Waar professor Vansteenkiste focust op motivatie en onderwijs, kijkt gezondheidseconoom Lieven Annemans naar het bredere maatschappelijke plaatje. Met de Leerstoel ‘Return on Investment (ROI) Bevordering Geestelijke Gezondheid & Veerkracht’ wil hij in kaart brengen wat gebrek aan mentale veerkracht kost aan de maatschappij, maar vooral ook wat systemische interventies kunnen opleveren.
"We weten dat structurele veranderingen nodig zijn", zegt Annemans. "En ja, dat vraagt tijd en soms ook geld, maar niets doen kost veel meer." Volgens cijfers van de OESO lopen de maatschappelijke kosten van mentale problemen vandaag bijzonder hoog op, tot meer dan 5 procent van het bruto binnenlands product of zo’n 31 miljard euro*.
Niet alleen door een impact op de gezondheidszorg en het onderwijs, maar ook door dalende productiviteit op de arbeidsmarkt door ziekteverzuim, langdurige uitval en presenteïsme (aanwezig zijn op het werk ondanks fysieke of mentale gezondheidsproblemen, nvdr).
"We weten dat structurele veranderingen nodig zijn"
Het onderzoek van de leerstoel kijkt verder dan mensen met een officiële diagnose. "We bestuderen ook de grote groep mensen die zich niet goed in hun vel voelt zonder dat er sprake is van een klinische aandoening", zegt Annemans. "Net daar zien we vaak een belangrijke impact op welzijn, werk, school en participatie aan de samenleving."
Voor het onderzoek werden al 2.000 volwassen Vlamingen bevraagd. Later dit jaar volgt een gelijkaardig onderzoek bij jongeren.
De onderzoekers bekijken welke impact verschillende vormen van mentaal welzijn hebben op bijvoorbeeld zorggebruik, medicatiegebruik en afwezigheid op het werk. Zo ontstaat een vollediger beeld van de maatschappelijke kost én van de mogelijke opbrengst van preventieve systemische interventies.
Concrete impact op jongeren, beleid en maatschappij
Voor de initiatiefnemers hebben cijfers alleen waarde wanneer ze leiden tot actie. Daarom werkt de leerstoel nauw samen met onderzoekers, beleidsmakers en vertegenwoordigers uit de praktijk. De ambitie is duidelijk: wetenschappelijke inzichten omzetten in concrete tools en aanbevelingen die systemisch zijn en effectief toegepast kunnen worden in de praktijk.
"Onze bevindingen mogen geen rapport worden dat in een kast verdwijnt", zegt Annemans. "We willen oplossingen aanreiken die hun weg vinden naar beleid en praktijk."
Beide leerstoelen streven hetzelfde doel na: jongeren sterker maken voor de uitdagingen van vandaag en morgen. "Onze ambitie is groot", besluit Annemans. "We willen bouwen aan een samenleving die de mentale gezondheid en veerkracht van jongeren duurzaam versterkt."
*gebaseerd op cijfers van 2024, bron: economie.fgov.be/
Voormalig CEO van brouwerij Palm Jan Toye is medeoprichter van het Fonds Ga voor Geluk en het netwerk Warm Vlaanderen.
Maarten Vansteenkiste is hoogleraar motivatie- en ontwikkelingspsychologie aan de UGent en is medeoprichter van het Centrum voor Ontwikkelings- en Motivatiepsychologie. Hij is promotor van de Leerstoel ‘Jongerenmotivatie’ aan de UGent.
Lieven Annemans is gezondheidseconoom en promotor van de Leerstoel ‘ROI Bevordering Geestelijke Gezondheid & Veerkracht bij Kinderen en Jongeren’ aan de UGent.
Een leerstoel is een partnerschap waarbij een bedrijf, maatschappelijke instelling of privépersoon zich engageert om over een langere periode thematisch wetenschappelijk onderzoek of onderwijs aan de Universiteit Gent te financieren. Interesse om zelf een leerstoel op te richten? Contacteer dan Liesbeth Plovie (09 264 33 87 of universiteitsfonds@ugent.be).
Lees ook
“Je gang is je tweede thuis”: binnenkijken in de vernieuwde UGent-homes
Het academiejaar betekent een frisse start voor veel studenten, maar dit jaar ook voor twee nieuwe en een gerenoveerde UGent-home. Kotcoach Charlotte Van Belle en Home Konvent-praeses Rune Baeckelandt geven een inkijk in het leven binnen deze unieke studentenwereld. “De strafste stoten gebeuren altijd op vrijdagnamiddag.”
100 kilometer voor oma: hoe studente Kaat de strijd tegen Parkinson steunt
UGent-studente Diergeneeskunde Kaat De Haeck (26) heeft 100 kilometer gewandeld om het Fonds Parkinsononderzoek te steunen. Een paar weken voor de tocht overleed haar oma Anita aan Parkinson.
Kunnen mensen echt ‘op dezelfde golflengte' zitten?
Iedereen herkent het gevoel: een gesprek dat zo vlot loopt dat woorden overbodig lijken, een klas waarin de vonk overspringt, een concert waarbij duizenden mensen als één geheel bewegen. Maar bestaat er wetenschappelijk bewijs dat mensen ‘op dezelfde golflengte’ kunnen zitten?
Eline zamelde geld in voor kankeronderzoek: “Nu is er geen behandeling voor mij, morgen misschien wel”
Eline Van Den Abeele was geen vrouw die bij de pakken bleef neerzitten. Zelfs niet na haar diagnose van uitgezaaide galwegkanker eind maart. Slechts drie maanden na dat nieuws is Eline overleden. Haar strijdlustige geest leeft voort in de inzamelactie die ze begin juni lanceerde voor het Cancer Research Institute Ghent (CRIG). Nog geen twee weken na de start stond de teller al op 60.000 euro. We spraken met Eline op 11 juni, twee weken voor haar overlijden.
