Hoe vinden vogels de weg naar de vetbol in je tuin?

Misschien heb je het deze winter ook gemerkt: het duurt nooit lang voor vogels het eten in je tuin vinden. Maar hoe slim zijn vogels echt? We vroegen het aan cognitief psycholoog Frederick Verbruggen.

Frederick maakt deel uit van de onderzoeksgroep EcoBird, waarin zowel psychologen als biologen zitten. Ze onderzoeken het denken en doen van vogels. 

Zijn vogels intelligente dieren?

“Vogels verschillen onderling enorm in persoonlijkheid en intelligentie. Als je vogels loslaat in een nieuwe situatie, zitten er vogels tussen die binnen een paar seconden doorhebben hoe ze aan voedsel moeten geraken. Andere vogels blijven soms minutenlang op de verkeerde kant van een voedselhuisje hameren – zonder resultaat.”

Hoe vinden vogels nieuwe voederplaatsen?

“Tuinvogels zijn de omgeving continu aan het monitoren en houden elkaar ook constant in de gaten. Ze hebben een geheugen voor goede en slechte voederplaatsen. Als er dan eventjes geen voedsel ligt, zoeken ze gewoon verder. Ze foerageren de hele dag door.”

“Maar vogels vertrouwen niet enkel op hun eigen kennis en geheugen. In ons onderzoek zien we dat ze ook voedsel vinden door af te kijken. Ze kijken naar andere vogels in hun omgeving en doen dat gedrag na. We onderzoeken dat door eten te verstoppen, waarna we kijken welke vogel dat als eerste ontdekt. Daarna kijken we welke andere vogels leren van dat ‘slimme vriendje’.”

Kan je vogels slimmer maken door meer uitdagende voederplaatsen te voorzien?

“Ik zou dat niet proberen bij tuinvogels – die vogels worden al genoeg uitgedaagd. Kijk maar naar de resultaten van het laatste vogeltelweekend: er werden nog nooit zo weinig vogels per tuin geteld. Niet elke soort kan evengoed omgaan met de veranderingen die wij als mensen teweegbrengen; we kunnen dus maar beter goed voor onze vogels zorgen in plaats van het hen nog moeilijker te maken.”

“Bij vogels die in gevangenschap opgroeien maar later in het wild moeten overleven, is het wél de bedoeling dat ze uitgedaagd worden. Zij moeten tijdens hun gevangenschap leren om zelf hun voedsel in de natuur te vinden.”

Kunnen vogels ook van mensen leren, of enkel van soortgenoten?

“Papegaaien en kraaiachtigen staan hier bekend voor. Er bestaan YouTube-filmpjes van vogels die dingen van mensen leren, zo is er bijvoorbeeld een Spaanse raaf die ‘hola’ kan zeggen. Maar in onze projecten waar we vogels terug vrijlaten in de natuur, willen we vooral dat die vogels niet op mensen gaan lijken. Integendeel, ze moeten leren bang zijn van mensen. In die projecten moeten ze vooral van soortgenoten leren.”

Kunnen vogels jou nog verbazen?

“Zeker. Deze zomer heb ik een testopstelling gebouwd voor een nieuw experiment. Toen ik dat voedselbakje ophing deden de vogels meteen al iets wat ik niet verwacht had: in plaats van gewoon langs de ‘ingang’ te gaan zodat ik hun ring kon uitlezen, kroop één vogel langs onder in het voedselbakje terwijl een andere vogel er langs boven inkroop en dus ondersteboven hing om aan het voedsel te geraken. Ik kon van geen van beide de ring uitlezen (lacht). Dat maakt het uitdagend maar ook heel geestig.”

Ben je altijd al gefascineerd door vogels?

“Ik ben altijd al een dierenvriend geweest. Onlangs gaf m’n moeder mij een doos vol boeken die ik als kind graag las. Die doos zal vól met boeken over dieren en de natuur.”

“Maar de passie voor vogels is pas echt begonnen in de Verenigde Staten tijdens mijn postdoctoraal onderzoek daar. Op mijn eerste dag daar zag ik een rood vogeltje in een boom zitten. Ik vond dat zo’n mooi beestje dat ik meteen een verrekijker ben gaan kopen, en ik ben nooit meer gestopt met vogels observeren. Het is pas een paar jaar later dat ik ook vogels ben gaan bestuderen voor m’n job.”

“Ondertussen ga ik nog altijd naar vogels gaan kijken als hobby. Mijn vrouw en ik gaan vaak op reis naar een plek waar leuke vogelsoorten zitten. Zo zijn we de voorbije zomer naar Finland gereisd met de camper. Daar ben ik eens om 4 uur 's ochtends, in de gietende regen, op zoek gegaan naar een heel zeldzame vogel, de ‘red-flanked bluetail’. Na een uur stopte het met regenen en zag ik die vogel plots in de top van de boom zingen. Als ik terugkwam in de camper, was ik gelukkig als een klein kind.”