Misschien heb je het deze winter ook gemerkt: het duurt nooit lang voor vogels het eten in je tuin vinden. Maar hoe slim zijn vogels echt? We vroegen het aan cognitief psycholoog Frederick Verbruggen.
Frederick maakt deel uit van de onderzoeksgroep EcoBird, waarin zowel psychologen als biologen zitten. Ze onderzoeken het denken en doen van vogels.
Zijn vogels intelligente dieren?
“Vogels verschillen onderling enorm in persoonlijkheid en intelligentie. Als je vogels loslaat in een nieuwe situatie, zitten er vogels tussen die binnen een paar seconden doorhebben hoe ze aan voedsel moeten geraken. Andere vogels blijven soms minutenlang op de verkeerde kant van een voedselhuisje hameren – zonder resultaat.”
Hoe vinden vogels nieuwe voederplaatsen?
“Tuinvogels zijn de omgeving continu aan het monitoren en houden elkaar ook constant in de gaten. Ze hebben een geheugen voor goede en slechte voederplaatsen. Als er dan eventjes geen voedsel ligt, zoeken ze gewoon verder. Ze foerageren de hele dag door.”
“Maar vogels vertrouwen niet enkel op hun eigen kennis en geheugen. In ons onderzoek zien we dat ze ook voedsel vinden door af te kijken. Ze kijken naar andere vogels in hun omgeving en doen dat gedrag na. We onderzoeken dat door eten te verstoppen, waarna we kijken welke vogel dat als eerste ontdekt. Daarna kijken we welke andere vogels leren van dat ‘slimme vriendje’.”
Kan je vogels slimmer maken door meer uitdagende voederplaatsen te voorzien?
“Ik zou dat niet proberen bij tuinvogels – die vogels worden al genoeg uitgedaagd. Kijk maar naar de resultaten van het laatste vogeltelweekend: er werden nog nooit zo weinig vogels per tuin geteld. Niet elke soort kan evengoed omgaan met de veranderingen die wij als mensen teweegbrengen; we kunnen dus maar beter goed voor onze vogels zorgen in plaats van het hen nog moeilijker te maken.”
“Bij vogels die in gevangenschap opgroeien maar later in het wild moeten overleven, is het wél de bedoeling dat ze uitgedaagd worden. Zij moeten tijdens hun gevangenschap leren om zelf hun voedsel in de natuur te vinden.”
Hebben intelligente vogels meer kans op overleven in de winter?
“Ja, vogels met een beter geheugen vinden meer voedsel dat ze verstopten terug en hebben dus een hogere overlevingskans. Hier geldt de ‘survival of the fittest’: jonge vogels met een slecht geheugen overleven de eerste winter niet. Daarom zien we dat oudere vogels vaak een beter geheugen hebben – zij hebben de winter immers overleefd.”
Zijn sommige vogelsoorten slimmer dan andere?
“Dat hangt ervan af hoe je het bekijkt. Kraai- en papegaaiachtigen lijken slimmer te zijn naar onze menselijke standaard van wat ‘slim’ is. Maar ik vind dat je ‘slim’ veel ruimer moet bekijken: elke vogel is geëvolueerd om om te gaan met de cognitieve uitdagingen waarmee ze te maken hebben. Er bestaan vogels die de locatie van dertigduizend zaden kunnen onthouden, dat vind ik heel slim.”
Frederick Verbruggen: "Vogels verschillen onderling enorm in persoonlijkheid en intelligentie."
Kunnen vogels ook van mensen leren, of enkel van soortgenoten?
“Papegaaien en kraaiachtigen staan hier bekend voor. Er bestaan YouTube-filmpjes van vogels die dingen van mensen leren, zo is er bijvoorbeeld een Spaanse raaf die ‘hola’ kan zeggen. Maar in onze projecten waar we vogels terug vrijlaten in de natuur, willen we vooral dat die vogels niet op mensen gaan lijken. Integendeel, ze moeten leren bang zijn van mensen. In die projecten moeten ze vooral van soortgenoten leren.”
Kunnen vogels jou nog verbazen?
“Zeker. Deze zomer heb ik een testopstelling gebouwd voor een nieuw experiment. Toen ik dat voedselbakje ophing deden de vogels meteen al iets wat ik niet verwacht had: in plaats van gewoon langs de ‘ingang’ te gaan zodat ik hun ring kon uitlezen, kroop één vogel langs onder in het voedselbakje terwijl een andere vogel er langs boven inkroop en dus ondersteboven hing om aan het voedsel te geraken. Ik kon van geen van beide de ring uitlezen (lacht). Dat maakt het uitdagend maar ook heel geestig.”
(No) Birdbrain
Frederick maakte met filmfestival DOCVILLE een documentaire over zijn onderzoek. Die documentaire ‘(No) birdbrain’ gaat op 20 maart 2026 in première in Leuven en komt daarna in de cinemazalen. Ze zal op de Dag van de Wetenschap (15 november 2026) ook te zien zijn via VRT MAX.
Ben je altijd al gefascineerd door vogels?
“Ik ben altijd al een dierenvriend geweest. Onlangs gaf m’n moeder mij een doos vol boeken die ik als kind graag las. Die doos zal vól met boeken over dieren en de natuur.”
“Maar de passie voor vogels is pas echt begonnen in de Verenigde Staten tijdens mijn postdoctoraal onderzoek daar. Op mijn eerste dag daar zag ik een rood vogeltje in een boom zitten. Ik vond dat zo’n mooi beestje dat ik meteen een verrekijker ben gaan kopen, en ik ben nooit meer gestopt met vogels observeren. Het is pas een paar jaar later dat ik ook vogels ben gaan bestuderen voor m’n job.”
“Ondertussen ga ik nog altijd naar vogels gaan kijken als hobby. Mijn vrouw en ik gaan vaak op reis naar een plek waar leuke vogelsoorten zitten. Zo zijn we de voorbije zomer naar Finland gereisd met de camper. Daar ben ik eens om 4 uur 's ochtends, in de gietende regen, op zoek gegaan naar een heel zeldzame vogel, de ‘red-flanked bluetail’. Na een uur stopte het met regenen en zag ik die vogel plots in de top van de boom zingen. Als ik terugkwam in de camper, was ik gelukkig als een klein kind.”
Wetenschapscafé ‘Van piep tot pracht: de wereld van vogels’
Meer weten over vogels? Op donderdagavond 5 maart is er in Kortrijk het wetenschapscafé ‘Van piep tot pracht: de wereld van vogels’. De gasten zijn Michaël Nicolaï en Reinoud Allaert, een collega van Frederick. De inkom is gratis en je hoeft niet in te schrijven.
Frederick Verbruggen is professor bij de vakgroep experimentele psychologie van de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen van de UGent. Hij is ook verbonden aan de vakgroep Biologie van de Faculteit Wetenschappen
Read also
A ‘tree’mendous tale of natural resilience
What if trees could talk? Well, every so often they do. In doing so, they give a glimpse of the past. For example, a 250-year-old oak in the castle grounds at Elverdinge near Ypres tells us more about the First World War. The tree survived this war, despite the incessant bombs. The Woodlab at Ghent University tells us the touching story of this oak tree.
Nine things you never knew about mushrooms (or should we call them fungi? Or moulds?)
Autumn is the season for mushrooms – they are everywhere, and certainly growing in abundance in forests. But did you know that the mushrooms you see are just a very small part of a vast, gigantic, mainly subterranean network? And that without this network, other plants simply wouldn’t be able to survive?
Birds return from the south: how do they know where to go?
The advent of spring also means the return of many migratory birds after a winter in warmer countries. But in journeys that are often thousands of kilometres long, how do these birds find their way? Not with Waze or Google Maps, but thanks to the sun, a kind of built-in compass and highways.
Science or art? Researcher Kim creates unique tree scans
Kim Calders discovered his passion for scanning trees when doing his PhD in Hallerbos forest, near Brussels. As a bio-engineer, he has been travelling the world with his LiDAR scanner ever since. Along the way, he has ended up face to face with cassowaries and elephants, and collaborated with artists to make a forest sing. A story in nine pictures.
