De meesten kennen Leonard Cohen als zanger van iconische nummers als Suzanne en Hallelujah. Maar achter de melancholische singer-songwriter schuilt een complexe kunstenaar die veel minder bekend is, althans hier in Europa. Onderzoeker Francis Mus, die al meer dan vijftien jaar het werk van Cohen bestudeert, stuurt dat beeld bij: “Hij was dichter, romancier, filmmaker, grafisch kunstenaar en… provocateur.”
Leonard Cohen in een notendop
- Leonard Cohen was veel meer dan een singer-songwriter: hij bracht dichtbundels en romans uit en was een belangrijke culturele figuur in Canada.
- Zijn werk blijft relevant omdat het vragen stelt over macht, identiteit, herinnering en maatschappelijke polarisatie, maar roept ook kritische vragen op over gender en koloniale beeldvorming.
- In Gent staat Cohen dit najaar centraal tijdens een wetenschappelijke internationale conferentie met 50 experten, een gelegenheidstentoonstelling in de Boekentoren en een tribute avond in Ha Concerts.
Veel meer dan de man van Hallelujah
De meeste mensen kennen Leonard Cohen als singer-songwriter. Wat missen ze daardoor?
Francis Mus: "Eigenlijk een groot deel van zijn kunstenaarschap. In Europa kennen we vooral de man met de warme stem, de zwarte hoed en de gitaar. Het beeld van de wijze en minzame bard. Maar dat klopt niet helemaal. Cohen had veel gezichten. Hij was dichter, provocateur, romanschrijver, muzikant, tekenaar, filmmaker en intellectueel. In Canada zijn die verschillende identiteiten veel bekender dan hier.
Lang voor zijn muzikale doorbraak was Cohen al een gevestigde naam in de Canadese letteren. Hij publiceerde dichtbundels, schreef romans en gold in de jaren zestig zelfs als een provocateur en schandaalschrijver. Zijn roman Beautiful Losers uit 1966 wordt beschouwd als de eerste postmoderne Canadese roman en een mijlpaal in de Canadese literatuur.”
Waarom is die kant van Cohen hier minder bekend?
"Zijn muzikale succes overschaduwt al de rest. Bovendien kan je zijn poëzie en romans niet altijd toegankelijk noemen. Maar wie zich erin verdiept, ontdekt een bijzonder rijk en veelzijdig oeuvre."
Van fan tot onderzoeker
Hoe ben je zelf bij Leonard Cohen terechtgekomen?
"Zoals veel mensen eerst via de muziek. Ik kende enkele liedjes, maar pas toen ik hem live zag optreden in Brugge in 2008 werd ik fan. Dat was een memorabele avond. Wat later ontdekte ik tijdens een verblijf aan de universiteit van Montréal een andere kant van Cohen. Ik volgde er onderzoeksseminaries bij professoren die zelf les hadden gehad van Cohens eigen mentoren. Het was bijzonder om op de plek te zijn waar Cohen studeerde, leefde en schreef.
Daar groeide ook mijn academische interesse in Cohen. Na mijn doctoraat wilde ik me verdiepen in een nieuw onderzoeksdomein. Wat me opviel was dat er in Europa nauwelijks onderzoek gebeurde naar Cohen als multidisciplinair kunstenaar. De meeste boeken gingen over zijn leven, niet over zijn werk. Vandaag onderzoek ik vooral hoe Cohens werk internationaal wordt ontvangen.”
Waarom is Leonard Cohen tien jaar na zijn dood nog steeds zo belangrijk?
"Omdat veel van de vragen die hem bezighielden, nog altijd onze vragen zijn. Zijn werk gaat over geloof, verlangen, macht, identiteit, verlies en de zoektocht naar betekenis. Ook sommige literaire werken zijn verrassend actueel. Zoals zijn dichtbundel Flowers for Hitler uit 1964. Daarin onderzoekt Cohen hoe samenlevingen omgaan met geweld, collectieve herinnering en autoritarisme. Vandaag zien we overal ter wereld opnieuw autoritaire tendensen opduiken. Hij toont complexiteit. Zijn werk blijft vragen stellen, soms heel expliciet. “I’m waiting for you to confess”, sneert hij naar de lezer in het openingsgedicht van Flowers for Hitler."
Francis Mus: "Veel van de vragen die hem bezighielden, zijn nog altijd onze vragen."
Een oeuvre dat ook vragen oproept
Zijn er ook aspecten van zijn werk die vandaag controversieel zijn?
"Zeker, en die mag je niet negeren. Sommige teksten bevatten bijvoorbeeld seksistische of misogyne elementen. Vrouwelijke personages worden geromantiseerd, geïdealiseerd of gereduceerd tot een rol binnen het verhaal van de mannelijke protagonist.
In zijn roman Beautiful Losers, toch onderdeel van de Canadese literaire canon, bekritiseert Cohen het kolonialisme, maar hij doet dat via een ironische verteller die zelf de stem van de kolonisator vertolkt. Sommige critici vinden dat problematisch, omdat de stem van de kolonisator daardoor toch een platform krijgt.
Ik pleit niet voor censuur, maar de lectuur van dit soort werken moet wel gepaard gaan met een kritische contextualisering. Dat is iets anders dan ze verbieden."
Wat is de grootste misvatting over Leonard Cohen?
Lachend: "Dat hij alleen maar een sombere, depressieve artiest was. Wie interviews met hem bekijkt of zijn minder bekende teksten leest, ontdekt iemand die ontzettend grappig en gevat kon zijn."
Een primeur voor de Lage Landen
Je bent organisator van een academische conferentie over Cohen in Gent dit najaar. Wat mogen we daarvan verwachten?
"Het wordt de eerste internationale wetenschappelijke conferentie die volledig aan Leonard Cohen is gewijd in de Lage Landen. Van 6 tot 8 oktober brengen vijftig onderzoekers er nieuwe inzichten over Cohens werk. Samen met mijn Canadese mede-organisatoren Kait Pinder en Joel Deshaye ontvangen we specialisten uit de letterkunde, theologie, cultural studies, musicologie, vertaalwetenschap en andere disciplines. De conferentie is in de eerste plaats een kritisch wetenschappelijk platform. De publieksavond in Ha Concerts is een eerbetoon. "
Het brede publiek kan Cohen dan weer ontdekken in de Boekentoren. Wat zal daar te zien zijn?
"Het wordt een kleine maar unieke tentoonstelling met reproducties van documenten die nooit eerder aan het publiek zijn getoond: manuscripten, persoonlijke brieven, schetsen, eerste tekstversies en zeldzame publicaties. We tonen ook uitzonderlijke stukken, zoals een unieke lp met gedichten, gecensureerde versies van zijn werk en vroege Nederlandse vertalingen van zijn poëzie door Remco Campert. Ik wil er geen tentoonstelling met fanobjecten van maken, maar ik hoop stiekem wel dat we zijn beroemde fedorahoed naar Gent kunnen halen (lacht)."
Zin om Cohen anders te leren kennen?
Wie nieuwsgierig is geworden naar de vele gezichten van Leonard Cohen, kan van 6 tot 8 oktober terecht in de Boekentoren voor een unieke tentoonstelling.
Op 7 oktober volgt in Ha Concerts een tribute met live muziek van Lara Chedraoui en Floris De Decker, interviews met expertse en bevoorrechte getuigen, een vertoning van de eerste documentaire over Cohen én een culinaire knipoog naar het Montreal van de jaren zestig.
Francis Mus is romanist en professor Franse cultuur, literatuur en vertaling aan de Universiteit Gent. Hij onderzoekt al meer dan vijftien jaar het werk van Leonard Cohen, met bijzondere aandacht voor de internationale receptie van zijn werk. Hij is de auteur van de bekroonde monografie The Demons of Leonard Cohen en geldt als een van de belangrijkste Cohen-specialisten in het Nederlandse taalgebied. Zijn favoriete Cohen-song? Coming Back to You.
Read also
Will we cancel our Spotify subscription in 2026?
For many of us, Spotify is synonymous with music. We listen on the go, at work, while studying, while exercising... Music is always available, everywhere thanks to streaming. Yet, criticism of the Spotify music service is growing.
Musical alumni associations: connected by music and by Ghent University
Many students get to know each other through their passion for music: in the student choir or orchestra. But as soon as you graduate, this musical journey stops. Or doesn't it?
Is music a drug?
Music connects us, moves us and, as recent research suggests, it can affect our brains in ways similar to psychoactive drugs. But how exactly does that work? And can music really be seen as a drug? Musicologist Edith Van Dyck investigated.
Student associations that hit the right note
Music is never far away in student life. Just think of cantuses and all kinds of other parties. But in some student associations, music plays an even more prominent role.
