Is onze gezondheidszorg neutraal? Volgens onderzoeker en klinisch psychologe Ama Kissi niet. Als postdoctoraal onderzoeker bij het Health Equity Advancement Lab van de Universiteit Gent onderzoekt ze hoe racisme doorwerkt in de pijnzorg en mentale gezondheidszorg.
In haar boek ‘Witte zorg, Zwart leed’ laat ze zien hoe de zorgsector vaak vertrekt vanuit een witte norm die als universeel wordt beschouwd. Die witte norm draagt bij aan raciale ongelijkheden in diagnoses, behandelingen en toegang tot zorg.
De kiem voor dat onderzoek ligt deels in haar eigen ervaringen. Tijdens haar stage merkte ze hoe racisme ook binnen zorginstellingen aanwezig is. Al dat terloopse racisme zette haar aan om dieper te graven: waarom gedragen mensen zich zo, hoe werkt racisme door in de zorgpraktijk, en wat betekent dat voor de kwaliteit van zorg in ons land?
Racisme op stage
Op haar eerste stagedag als masterstudent klinische psychologie in een Gents ziekenhuis vroeg Ama Kissi waar ze haar werkkleding moest halen. Het antwoord: “Voor het poetspersoneel is het langs daar.” Oudere patiënten verontschuldigden zich omdat ze “geen centjes bij zich hadden”. Een man weigerde vlakaf haar hulp en ontstak in een racistische tirade tegen de toen amper 22-jarige stagiaire.
“Al van kleins af kreeg ik met racisme te maken”, vertelt ze. “Maar in mijn naïviteit dacht ik dat mijn statuut als hulpverlener me daarboven zou stellen.” Wat haar het meest trof, was niet alleen wat er gezegd werd, maar ook het gebrek aan erkenning achteraf. “Ik kon nergens terecht met mijn ervaringen, die mij hyperkwetsbaar en heel zichtbaar deden voelen. Noch bij medestudenten, noch bij docenten, allemaal witte mensen. Het werd geminimaliseerd of gewoon genegeerd.”
Die ervaringen werden een kantelpunt. “Ik besliste om te doctoreren. Voor een stuk omdat ik dacht dat mijn laptop me zou beschermen tegen racisme, maar vooral omdat ik wilde begrijpen wat er onder die ervaringen lag. Ik leefde in de veronderstelling dat de zorg neutraal was. Maar ook daar werkt racisme door. Niet als incident, maar als systeem dat mee bepaalt hoe de klachten van mensen gezien, begrepen en behandeld worden.”
Hoe gaat het met jou?
Haar keuze voor psychologie begon al jong. “Ik koos heel bewust voor humane wetenschappen in het secundair. Ik wilde menselijk gedrag en sociale relaties beter begrijpen. Nog meer bepalend voor mijn keuze voor psychologie was het ziekteproces en het overlijden van mijn vader, op mijn 17de. Een sleutelmoment was toen een non van de pastorale dienst mij vroeg: ‘Hoe gaat het met jou?’. Het was de eerste keer dat iemand in de zorg oog had voor mij als kind en dat raakte me enorm.”
Die eenvoudige vraag maakte iets wakker: ze wilde zelf hulpverlener worden.. Ze koos voor klinische psychologie, om de deur naar onderzoek open te laten. “Een strategische keuze. Ik wilde mensen helpen, maar onderzoek prikkelde me ook”, blikt ze terug. Als tiener probeerde ze thuis de conditioneringsexperimenten uit de klas uit op haar parkiet. “En dat werkte”, lacht ze.
Racisme als chronische stressor
Tijdens haar doctoraat, dat focuste op pijnervaringen en pijnzorg, begon ze te beseffen dat wetenschap zelf niet neutraal is. In de literatuur vond ze internationale studies die raciale ongelijkheden in de pijnzorg blootlegden. In België bestond er niks. Ama zag hoe stereotiepe ideeën over pijnbeleving doorwerken in pijninschattingen en behandelingen.
“Racisme is geen losse gebeurtenis, maar een chronische stressor omdat het systemisch is. Geracialiseerde mensen worden er voortdurend aan blootgesteld omdat racisme verankerd is in maatschappelijke structuren, instituten en relaties. Dat heeft een impact op mentaal én fysiek welzijn met verhoogde risico’s op angst, depressie, verhoogde bloeddruk, chronische aandoeningen...” De mentale gezondheidsgevolgen noemt ze psychologische en emotionele wonden. “Omdat het niet gaat over individuele tekortkomingen, maar over leed veroorzaakt door een systeem.”
"“Racisme is geen losse gebeurtenis, maar een chronische stressor omdat het systemisch is."
De witte norm in de therapiekamer
Tijdens haar doctoraat kriebelde het om als klinisch psychologe in bijberoep aan de slag te gaan. “Ik miste het menselijke contact.” Zo kwam ze terecht in een groepspraktijk van huisartsen in centrum Gent. “Daar viel me op dat de wachtzaal bij de huisarts heel divers was, maar dat er maar weinig geracialiseerde patiënten werden doorverwezen naar mij. Dat riep vragen op over de rol van de huisarts als poortwachter, over doorverwijzingen, drempels en vertrouwen.”
Met ‘Witte zorg, Zwart leed’ richt ze haar blik expliciet op de mentale gezondheidszorg. “Ik heb ingezoomd op mijn expertises: ongelijkheden binnen de gezondheidszorg en de klinische psychologie. Focus is nodig om impact te proberen creëren. Ik wilde de mythe van de neutraliteit binnen de mentale gezondheidszorg doorprikken. Er leeft het idee dat mentale gezondheidsprofessionals per definitie empathisch zijn en dus minder vatbaar zijn voor bias. Maar dat klopt niet met de ervaringen van geracialiseerde mensen.”
Ama benadrukt dat racisme diep verankerd zit in alle lagen van onze samenleving en op verschillende niveaus: structureel institutioneel, relationeel en individueel. De zorgsector is daar geen uitzondering op. “De witte norm staat centraal in diagnostiek, theorie en praktijk. Wat als universeel wordt voorgesteld, vertrekt vaak vanuit witte ervaringen. We moeten de illusie loslaten dat de therapieruimte neutraal is. Ze weerspiegelt machtsverhoudingen uit de samenleving. Wie dat niet erkent, reproduceert ongelijkheid en dus ook racisme.”
Verandering begint bij zelfreflectie. Hulpverleners moeten zich vragen durven stellen over hun eigen positie, privileges en aannames. Ama geeft toe dat dit ongemakkelijk kan zijn. “Maar ongemak mag geen excuus zijn om niets te doen.”
Van kabinet naar beleid
Voor haar stopt racismesensitieve zorg niet aan de deur van de therapiekamer. Ze vindt het de morele plicht van hulpverleners om zich ook op beleidsniveau te engageren.
“Als we erkennen dat racisme systemisch van aard is en mensen ziek maakt, dan moeten we ook de structuren aanpakken die de schade veroorzaken.” Dat betekent pleiten voor een betere registratie van ongelijkheden, aandacht voor racisme in de opleidingen, en institutionele en beleidsmaatregelen die racisme tegengaan.
“Zorg dragen betekent ook maatschappelijke verantwoordelijkheid opnemen. Het vraagt dat zorgverleners racisme in de samenleving erkennen en mee helpen tegengaan. Anders dreigt wat binnen de zorg wordt gerealiseerd teniet te worden gedaan van zodra mensen terug terechtkomen in een samenleving waar racisme doorwerkt.”
Voorzichtig optimisme
“Als we erkennen dat racisme systemisch van aard is en mensen ziek maakt, dan moeten we ook de structuren aanpakken die de schade veroorzaken.”
De reacties op haar boek tonen dat het thema leeft. “Ik krijg veel reacties van jonge mensen, dat stemt me voorzichtig optimistisch. Studenten geven aan dat er te weinig aandacht is voor racisme in hun opleiding. Zorgverleners zoeken dan weer naar de juiste taal en kaders. Geracialiseerde mensen herkennen hun ervaringen en voelen zich gehoord.”
Toch blijft ze kritisch. “In België bestaat de neiging om racisme niet als structureel geweld te benoemen. We minimaliseren het graag. Maar zolang we het niet erkennen als diep verankerd probleem, blijft echte verandering uit.”
Haar droombeeld is helder: een samenleving waarin antiracisme vanzelfsprekend deel uitmaakt van zorg, onderzoek en beleid. “Objectiviteit mag geen schild zijn om ongemak te vermijden. Als academici hebben we de verantwoordelijkheid om onze kennis kritisch te bevragen en ongelijkheid zichtbaar te maken.”
Ama Kissi is Psycholoog van het Jaar 2026
Ama Kissi wordt bekroond door de Gentse Alumni Psychologie voor haar onderzoek en engagement rond raciale ongelijkheden binnen de geestelijke gezondheidszorg. Met de onderscheiding van Psycholoog van het Jaar wil GAP de verdiensten van een psycholoog in de kijker zetten en bijdragen aan een positief beeld van de psychologie en het beroep van psycholoog.
Ama Kissi is postdoctoraal onderzoeker bij het Health Equity Advancement Lab (HEALing) van de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen. Ze focust als klinisch psychologe en onderzoeker op raciale ongelijkheden in de zorg, met bijzondere aandacht voor pijnzorg en mentale gezondheidszorg, intersectionaliteit en de impact van racisme als chronische stressor. Ama heeft een zwak voor reality-tv, bij voorkeur programma’s over liefde. “Een guilty pleasure die ik graag als psychologisch experiment bestempel.
Read also
Does AI make our brains smarter or lazier?
We asked neurologist Kristl Vonck how she views the impact of AI on our brains. What happens to our brain when we systematically outsource thinking to an algorithm?
Five (realistic) ways to move more in 2026
January often starts with good intentions… but those plans can be quickly abandoned. To exercise more is always high up everyone’s list, but there’s often a gap between wanting to do it and actually doing it. So how do you bridge that gap?
Is a stool transplant a potential treatment for Parkinson’s?
A recent study into Parkinson’s disease has shown that a stool transplant may constitute a new and valuable treatment of the disease. “It offers a potentially safe, effective and cost-efficient way of alleviating the symptoms and improving the quality of life of millions. A 'bacterial pill' might replace the stool transplant in the future. But more research is needed.”
Ignaas Devisch has been stimulating our thinking for years (and is now receiving recognition for it)
Twenty years ago, he was ridiculed as a scientist when he tried to communicate with the general public. Now, Ignaas Devisch is receiving the Science Communication Career Award for it. "It's wonderful recognition," says the medical philosopher. "Although communicating about science also involves learning to listen well."
