Nog nooit een bij zien vliegen in de winter? Dat is geen toeval. De meeste bijen zie je enkel in de lente en de zomer. Tijdens de winter gaan ze in ruststand of sterft de hele kolonie, afhankelijk van de soort bij. “Als de zon begint te schijnen, gaat de natuurlijke wekker van bijen af”, vertelt UGent-onderzoeker Ivan Meeus.
De hommels zoemen ondertussen alweer lustig rond. “Zij zijn traditioneel de eerste bijen die wakker worden in de lente”, zegt Ivan Meeus, postdoctoraal onderzoeker aan de UGent. “Vlaanderen telt meer dan driehonderd soorten bijen. Die ontwaken niet allemaal tegelijk.”
Overwinteren bijen
Om te begrijpen wat bijen doen tijdens de winter, moet je een onderscheid maken tussen sociale en niet-sociale bijen. “Niet-sociale bijen leggen een eitje om voort te planten, met wat stuifmeel erbij zodat het larfje overleeft, en verlaten dan het nest. De larve eet het voedsel, verpopt zich in het voorjaar tot volwassene, en gaat in winterslaap tegen het eind van de zomer”, legt de onderzoeker uit.
Dat is anders voor sociale bijen."Daar start de koningin een nest met veel larven en werksters die voedsel binnenhalen. Het nest wordt groter en groter, tot er ‘dochterkoninginnen’ komen. Die graven zichzelf in tijdens de winter en gaan in ruststand. De oude koningin en alle werksters sterven."
Natuurlijke wekker
Bij de honingbij gaat het er nóg anders aan toe. "Zij halen nectar uit bloemen en leggen een grote voorraad aan voor de winter. Hun taak zit er dan op want voor de winter sterft een groot deel van de bijen en blijven alleen de koningin en enkele werksters over. De honing in het nest dient als brandstof en houdt hen warm."
Hoe weten bijen wanneer ze wakker moeten worden? "Daar is nog geen sluitend wetenschappelijk antwoord op. Voor hommels weten we dat wel. Die zitten onder de grond tijdens hun winterslaap en als de zon op de aarde schijnt en opwarmt, worden ze wakker. Ze zijn zo geëvolueerd dat ze de temperatuurstijging linken aan wakker worden."
Bloemen voor bijen
De laatste jaren gaat er veel aandacht naar bijen. “Het dringt tot de mensen door dat bijen belangrijk zijn voor ons ecosysteem”, vertelt Meeus. “Er worden veel acties georganiseerd en het leeft in de hoofden van mensen dat ze bijenvriendelijke bloemen moeten zaaien. Dat is goed, want hoe meer bloemen, hoe sneller bijen voeding vinden als ze uit hun winterslaap komen.”
De onderzoeker maakt daarbij meteen een kanttekening: “Exotische bloemen zijn dan wel mooi om naar te kijken, maar doen niet veel voor bijen. Bijen leven van inheemse bloemen en kruiden.”
Sinds 2022 is er aan de UGent een Fonds Bijen, opgericht door onderzoekers uit verschillende faculteiten. Zij willen op die manier het onderzoek rond bijen een stimulans geven. Wil je meer weten over het fonds of heb je interesse om het te steunen?
Read also
Bio-engineer uses trees as bio-air conditioners
Since May, the Belgian pavilion at the Biennale Architettura 2025 in Venice has been home to a unique experimental setup: Building Biospheres. For three months now, visitors have been experiencing how a planting area with 250 subtropical plants and trees creates a pleasant indoor climate.
What frogs can teach us about the origin of human hair
When in evolution did hair and nails originate? Ghent University researcher Kris Vleminckx shows that the genetic program to create human hair is at least 50 million years older than currently assumed.
Baby boom in the veterinary clinic thanks to Professor Ann Van Soom
Artificial reproduction methods, such as IVF and ICSI, have already been successfully applied in humans. But this has not been the case for many domestic animals. In horses, for instance, it has seemed to be an impossible task for a long time to fertilise the eggs outside the body. Until Ann Van Soom and her team started focusing on it.
International top recognition for researcher who is combating ‘hidden’ hunger
From now on, Professor Dominique Van Der Straeten can call herself a fellow of the prestigious American Association for the Advancement of Science (AAAS). This international recognition honours researchers who are making an invaluable contribution to science and its application. In the case of professor Van Der Straeten, it recognises her research, which aims to reduce ‘hidden’ hunger and the consequences of climate change.
