Onderzoeker Marloes dook in de wereld van fitfluencers

Jongeren en sociale media: het debat is nog lang niet uitgewoed. Marloes De Brabandere onderzocht de wereld van fitfluencers en de impact die ze op adolescenten hebben. “Jongeren vinden bij hen de motivatie om te sporten. Maar ze spiegelen zich ook aan die perfecte lijven.”

Wat zijn fitfluencers, Marloes? 

Marloes De Brabandere: “Personen met veel volgers op sociale media die een expertise rond fitness hebben. Ze posten sportinstructies, video’s over gezonde voeding of over supplementen… Al vanaf een klein aantal volgers kan je een fitfluencer zijn, alles hangt af van de mate waarin je over een specialisatie beschikt en daarmee anderen inspireert. In mijn onderzoek heb ik gefocust op heel gespierde fitness-influencers die oefeningen delen voor in de fitness of thuis. Work-outs voor strakke buikspieren bijvoorbeeld, of Tabataintervaltrainings (die 4 minuten duren en bestaan uit acht intervallen, red.).” 

Waarom koos je specifiek voor deze groep? 

“Omdat mijn onderzoek draait om de impact van fitness influencers op adolescenten. Zij zijn heel beïnvloedbaar en hun identiteit en lichaam zijn in volle ontwikkeling. Fitness is momenteel zeer populair in die groep, omdat het een makkelijke, laagdrempelige sport is waarvoor je niet veel materiaal nodig hebt. Voor veel oefeningen volstaat je eigen lichaamsgewicht.”

Waar vond je jongeren die wilden deelnemen aan jouw onderzoek? 

“Ik gaf op verschillende scholen uitleg over het onderzoek en leerlingen vulden mijn vragenlijsten in op hun pc of een tablet. Niet elk land laat onderzoekers toe op scholen. Dat we in België die kans wel krijgen, is heel waardevol. Daarnaast deed ik ook een-op-eeninterviews. Na elk klasbezoek of interview gaf ik een debriefing waarin ik meegaf dat uiterlijk niet alles is en dat vrienden hen appreciëren om wie ze zijn, niet om hoe ze eruitzien. Adolescenten moeten weten dat ze geen perfect lichaam hoeven na te streven. Sport moet zorgen voor ontspanning en gezondheid, niet voor het perfecte plaatje. En het mag zeker geen verslaving worden.”

Is er ook een persoonlijke link?

 “Ja, toch wel. Mijn broer was een puber toen ik aan mijn doctoraat begon. Hij volgde ook een paar fitfluencers. Als ik tijdens mijn onderzoek op vragen botste, dan had ik hem als hulplijn. (lacht) Ik heb de indruk dat hij zich in het onderzoek herkent en dat hij stiekem trots is dat hij zijn steentje kon bijdragen. 

Zelf doe ik aan toestelturnen. Ook daar heb je kracht en een zeker bewustzijn over je spieren voor nodig. Veel van wat ik fitfluencers hoorde zeggen, is ook voor mijn sport interessant. Maar mijn niveau is niet hoog, dus zelf ben ik absoluut geen influencermateriaal.”

In welke fase zit je onderzoek? 

“De laatste! Een maand geleden heb ik mijn doctoraat ingediend en heel binnenkort mag ik het verdedigen. Van het schrijfproces heb ik enorm genoten. Eindelijk kon ik alles wat ik wist mooi bundelen. Voor veel onderzoekers is dit wellicht herkenbaar. In het tweede of derde jaar denk je: gaat dit wel goed komen? Zal ik een coherent verhaal kunnen vertellen? Deze fase geeft me dus voldoening.”

Hoe herken je een goede fitfluencer? 

“Concrete aanbevelingen doen is heel moeilijk. Een fitfluencer die jou een slecht gevoel geeft heeft misschien geen impact op mij of omgekeerd. De meeste influencers die alleen maar poseren met hun lichaam kan je gerust onderbrengen in de categorie ‘schadelijk’. Je leert niks van hen, ziet enkel die ideale lijven. We raden fitfluencers dan ook aan om mindful en down-to-earth te posten, dicht bij het authentieke en realistische te blijven. Iemand die aangeeft door een moeilijke periode te gaan, of die bekent 4 of 5 jaar aan dat lijf gewerkt te hebben: dat biedt perspectief en helpt jongeren om een inschatting te maken van wat haalbaar is. Wist je trouwens dat adolescenten intussen copingstrategieën ontwikkelden? Als er content voorbijkomt die hen een slecht gevoel geeft, dan scrollen ze daar zeer snel voorbij. Zo komt die niet in hun algoritmes terecht en voorkomen ze dat ze continu gelijkaardige dingen te zien krijgen.”

De lat lijkt nu wel erg hoog te liggen, wat ons lichaam betreft. Klopt die indruk? 

“Ideaalbeelden hebben altijd bestaan. Vollere lichamen die fertiliteit uitstralen, magere Kate Moss-lijven, Marilyn Monroe die daar ergens tussenin zit… Maar sociale media maken de ideaalbeelden die momenteel heersen alomtegenwoordig. Daarom is het zo belangrijk om dit soort onderzoek te voeren. Het lijkt me belangrijk dat fitfluencers zich bewust zijn van hun potentiële impact en dat jongeren beseffen dat ze kritisch moeten zijn. Ook beleidsmakers, onderwijzers en ouders moeten zich bewust zijn van dit fenomeen. Nu er zoveel verandert, is er nood aan een zekere rust en expertise.”

Het einde van je doctoraat komt nu wel heel dichtbij. Wat hierna? 

"Met dit onderzoek hebben we gefocust op adolescenten en er is nog zoveel dat onderzocht kan worden. Voor een buitenstaander lijkt een doctoraat van vier jaar heel lang, maar ik vind het zeer beperkt. Ik hoop dus dat er een vervolg komt voor mij. In welke vorm of onder wiens vleugels, da’s afwachten, natuurlijk.”